{"id":3988,"date":"2024-11-02T15:55:27","date_gmt":"2024-11-02T15:55:27","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=3988"},"modified":"2024-11-09T17:07:13","modified_gmt":"2024-11-09T17:07:13","slug":"akademik-yayincilikta-acik-erisim-gundemde-bilimsel-bilgi-ticari-cikarlar-icin-mi-toplum-icin-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=3988&lang=tr","title":{"rendered":"Akademik Yay\u0131nc\u0131l\u0131kta A\u00e7\u0131k Eri\u015fim G\u00fcndemde: Bilimsel Bilgi Ticari \u00c7\u0131karlar \u0130\u00e7in mi, Toplum \u0130\u00e7in mi?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AB ve ABD&#8217;deki son tart\u0131\u015fmalar ve politika de\u011fi\u015fiklikleri, akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sinyalini veriyor ve bir\u00e7ok ki\u015finin ara\u015ft\u0131rmaya kamu eri\u015fimini k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi uzun s\u00fcredir devam eden uygulamalara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. A\u00e7\u0131k eri\u015fim hareketi ivme kazand\u0131k\u00e7a, yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve adalet sorunu merkeze \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Avrupa Birli\u011fi&#8217;ndeki h\u00fck\u00fcmetler, yazarlara hi\u00e7bir maliyet y\u00fcklemeden ara\u015ft\u0131rma yay\u0131nlaman\u0131n standard\u0131 olarak an\u0131nda <a href=\"https:\/\/research-and-innovation.ec.europa.eu\/strategy\/strategy-2020-2024\/our-digital-future\/open-science\/open-access_en\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/research-and-innovation.ec.europa.eu\/strategy\/strategy-2020-2024\/our-digital-future\/open-science\/open-access_en\">a\u00e7\u0131k eri\u015fimi esas g\u00f6r\u00fcyor<\/a>. Bilimsel bulgular\u0131 serbest\u00e7e eri\u015filebilir k\u0131lmak i\u00e7in daha geni\u015f bir giri\u015fimin par\u00e7as\u0131 olan bu hamle, uzun zamand\u0131r yay\u0131nc\u0131lara bilimsel topluluk ve kamuoyu pahas\u0131na fayda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirilen y\u00fcksek yay\u0131n maliyetlerini ortadan kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Benzer \u015fekilde, ABD&#8217;de, Biden y\u00f6netiminin federal olarak finanse edilen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n 2026 y\u0131l\u0131na kadar serbest\u00e7e eri\u015filebilir olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki direktifi, geleneksel akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k modelinin temellerini sars\u0131yor. COVID-19 salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda vurgulanan acil yay\u0131m ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n tetikledi\u011fi bu politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, \u00f6zel k\u00e2rlar\u0131n s\u0131kl\u0131kla kamu yarar\u0131n\u0131 g\u00f6lgeledi\u011fi yay\u0131nc\u0131l\u0131k d\u00fcnyas\u0131n\u0131n eski muhaf\u0131zlar\u0131na meydan okuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu de\u011fi\u015fiklikler, \u00f6zellikle yapay zeka taraf\u0131ndan \u00fcretilen makalelerin y\u00fckseli\u015fi ve ya\u011fmac\u0131 (\u0130ng. Predatory) dergilerin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birlikte, akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de inceleme alt\u0131nda oldu\u011fu bir zamanda geliyor. AB&#8217;nin son tasla\u011f\u0131, bu ortaya \u00e7\u0131kan tehditlere kar\u015f\u0131 korunma ihtiyac\u0131n\u0131 vurguluyor ve Avrupa Komisyonu&#8217;ndan ya\u011fmac\u0131 yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131yla do\u011frudan m\u00fccadele etmesini istiyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sonu\u00e7 olarak eri\u015fim \u00fccretlerine ve y\u00fcksek makale i\u015fleme \u00fccretlerine (APC&#8217;ler) b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 olan akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n finansal modeli sorgulan\u0131yor. Raporlar, yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ek maliyetinin genellikle talep edilenden \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fck olabilece\u011fini ve akademisyenlerin yay\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131n potansiyel olarak istismar edildi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. B\u00fcy\u00fck dergilerin \u00f6nde gelen edit\u00f6rlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez \u00fccretler nedeniyle istifa etmesiyle, fiyatland\u0131rma stratejilerinin kapsaml\u0131 bir \u015fekilde yeniden de\u011ferlendirilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 her zamankinden daha y\u00fcksek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ayr\u0131ca, ikincil yay\u0131n haklar\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan bask\u0131, kamu taraf\u0131ndan finanse edilen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fimli ortamlarda yeniden yay\u0131nlanmas\u0131na olanak tan\u0131yor ve bilimsel bilginin daha fazla yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ve uygulanmas\u0131n\u0131 te\u015fvik ediyor. Bu, kamu paras\u0131yla finanse edilen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n kamusal alanda kald\u0131\u011f\u0131 daha kapsay\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma do\u011fru bir kaymay\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AB ve ABD, k\u00fcresel olarak akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k piyasas\u0131n\u0131 yeniden tan\u0131mlayabilecek bir politikan\u0131n e\u015fi\u011finde. Bu politikalar, k\u00e2rdan ziyade eri\u015filebilirli\u011fi ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nceliklendirerek, bilginin daha adil bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 savunuyor. Ancak, ge\u00e7i\u015f, h\u00fck\u00fcmetlerden, kurumlardan ve yay\u0131nc\u0131lardan ortak \u00e7abalar gerektirecek lojistik ve finansal baz\u0131 zorluklar i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">On y\u0131llard\u0131r akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n potansiyel olarak en \u00f6nemli revizyonunun e\u015fi\u011finde dururken, akademik topluluk umutlu ancak temkinli olmaya devam ediyor. Tamamen a\u00e7\u0131k eri\u015fimli bir modele giden yol karma\u015f\u0131kl\u0131klarla dolu ancak net bir zorunlulukla y\u00f6nlendiriliyor: bilimsel bilginin yaln\u0131zca ticari \u00e7\u0131karlara de\u011fil, toplum menfaatine hizmet etmesini sa\u011flamak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AB ve ABD&#8217;deki son tart\u0131\u015fmalar ve politika de\u011fi\u015fiklikleri, akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sinyalini veriyor ve bir\u00e7ok ki\u015finin ara\u015ft\u0131rmaya kamu eri\u015fimini k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi uzun s\u00fcredir devam eden uygulamalara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. A\u00e7\u0131k eri\u015fim hareketi ivme kazand\u0131k\u00e7a, yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve adalet sorunu merkeze \u00e7\u0131kt\u0131. Avrupa Birli\u011fi&#8217;ndeki h\u00fck\u00fcmetler, yazarlara hi\u00e7bir maliyet y\u00fcklemeden ara\u015ft\u0131rma yay\u0131nlaman\u0131n standard\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4004,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-3988","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/20241102AcademicFreedom.png?fit=945%2C945&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3988","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3988"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3988\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3989,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3988\/revisions\/3989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3988"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3988"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3988"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}