{"id":4363,"date":"2025-06-29T07:45:16","date_gmt":"2025-06-29T07:45:16","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4363"},"modified":"2025-06-29T07:45:18","modified_gmt":"2025-06-29T07:45:18","slug":"bilgiye-erisimde-sessiz-devrim-afrika-universiteleri-acik-bilimi-sahipleniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4363&lang=tr","title":{"rendered":"Bilgiye Eri\u015fimde Sessiz Devrim: Afrika \u00dcniversiteleri A\u00e7\u0131k Bilimi Sahipleniyor"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde h\u00e2l\u00e2 y\u00fcksek abonelik \u00fccretleriyle eri\u015filen bilimsel bilgi, Afrika\u2019da baz\u0131 \u00fcniversiteler taraf\u0131ndan \u201ca\u00e7\u0131k eri\u015fim\u201d ilkeleri do\u011frultusunda demokratikle\u015ftiriliyor. G\u00fcney Afrika, Kenya, Nijerya ve Senegal gibi \u00fclkelerdeki \u00f6nc\u00fc kurumlar, geleneksel yay\u0131n tekellerine kar\u015f\u0131 yeni bir akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftiriyor. Bu geli\u015fme yaln\u0131zca Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131 de\u011fil, bilgiye eri\u015fimin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu t\u00fcm \u00fclkeleri ilgilendiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Elsevier, Springer Nature ve Wiley gibi b\u00fcy\u00fck yay\u0131nc\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu sistem, ara\u015ft\u0131rma \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131na eri\u015fimi \u00e7o\u011fu zaman \u00fcniversite b\u00fct\u00e7eleri i\u00e7in dahi zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar hem yaz\u0131lar\u0131n\u0131 yay\u0131nlamak i\u00e7in \u00fccret \u00f6d\u00fcyorlar hem de sonras\u0131nda bu i\u00e7eriklere eri\u015fim i\u00e7in tekrar \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu yap\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan Afrika\u2019daki baz\u0131 \u00fcniversiteler ve ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131, a\u00e7\u0131k eri\u015fim politikalar\u0131n\u0131 benimseyerek hem \u00f6\u011frencilerine hem de k\u00fcresel akademiye \u00f6rnek oluyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6nc\u00fc Kurumlar ve Giri\u015fimler<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Cape Town \u00dcniversitesi (G\u00fcney Afrika): 2023 y\u0131l\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 kararla akademik personelin yay\u0131nlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fimli dergilerde yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131 te\u015fvik eden bir politika geli\u015ftirdi. \u00dcniversite, OpenUCT (https:\/\/open.uct.ac.za\/) isimli a\u00e7\u0131k eri\u015fim ar\u015fiviyle y\u00fczlerce y\u00fcksek lisans ve doktora tezini kamuya sundu.<\/li>\n\n\n\n<li>University of Nairobi (Kenya): 2021\u2019den bu yana aktif olan UoN Digital Repository (https:\/\/erepository.uonbi.ac.ke\/) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla binlerce akademik yay\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k eri\u015fimli olarak eri\u015fime sundu. Kurum ayr\u0131ca, Elsevier ve Springer gibi yay\u0131nc\u0131lara yap\u0131lan harcamalar\u0131 %40 azaltmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li>SPARC Africa (https:\/\/sparcopen.org\/): Afrika\u2019daki a\u00e7\u0131k eri\u015fim hareketlerini destekleyen bu a\u011f, SPARC Global ile birlikte a\u00e7\u0131k bilim politikalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesine destek sa\u011fl\u0131yor. Nijerya, Senegal ve Uganda gibi \u00fclkelerden bir\u00e7ok \u00fcniversite bu a\u011fa dahil.<\/li>\n\n\n\n<li>UNESCO Open Science Recommendation (2021): Afrika\u2019daki bir\u00e7ok \u00fclke bu k\u00fcresel belgeye taraf oldu ve ulusal d\u00fczeyde a\u00e7\u0131k bilim politikalar\u0131 geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede, bilimsel verilerin ve yay\u0131nlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca eri\u015filebilir olmas\u0131 hedefleniyor (https:\/\/www.unesco.org\/en\/open-science).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bir\u00e7ok akademisyen, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na temel olu\u015fturacak literat\u00fcre dahi ula\u015fam\u0131yor. Bu durum, bilimsel e\u015fitsizli\u011fi art\u0131r\u0131rken, a\u00e7\u0131k eri\u015fim modelleriyle \u00e7al\u0131\u015fan \u00fcniversitelerin deneyimi \u00f6nemli bir ilham kayna\u011f\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019de de son y\u0131llarda Y\u00d6K b\u00fcnyesindeki Ulusal Tez Merkezi (https:\/\/tez.yok.gov.tr\/UlusalTezMerkezi\/) ve kurumsal a\u00e7\u0131k eri\u015fim ar\u015fivleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla baz\u0131 ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f olsa da, uluslararas\u0131 yay\u0131nlara eri\u015fimde h\u00e2l\u00e2 ciddi k\u0131s\u0131tlar bulunuyor. Afrika\u2019daki \u00f6rnekler, bu alanda daha cesur ve sistematik ad\u0131mlar\u0131n at\u0131labilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00e2r amac\u0131 g\u00fcden yay\u0131n devlerine kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen en dikkat \u00e7ekici giri\u015fimlerden biri de \u201cPlan S\u201d (https:\/\/www.coalition-s.org\/). Avrupa\u2019daki fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n destekledi\u011fi bu plan, kamu fonuyla desteklenen t\u00fcm ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fimli olarak yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmay\u0131 hedefliyor. Afrika\u2019daki baz\u0131 \u00fclkeler bu giri\u015fimi desteklediklerini beyan etti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ayr\u0131ca, Directory of Open Access Journals (DOAJ, https:\/\/doaj.org\/) ve AfricArXiv (https:\/\/info.africarxiv.org\/) gibi a\u00e7\u0131k eri\u015fim platformlar\u0131, Afrika\u2019dan \u00e7\u0131kan akademik \u00fcretimi uluslararas\u0131 alana ta\u015f\u0131mada b\u00fcy\u00fck rol oynuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bilimsel bilgiye eri\u015fimin k\u00fcresel bir hak olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Afrika\u2019da y\u00fckselen bir akademik hareketle ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcyor. Bu hareket yaln\u0131zca k\u0131tan\u0131n kalk\u0131nmas\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yay\u0131nc\u0131l\u0131ktaki s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenine kar\u015f\u0131 alternatiflerin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bilgi tekellerinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak, sadece Afrika\u2019n\u0131n de\u011fil, t\u00fcm geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin ortak sorumlulu\u011fu ve \u00e7\u0131kar\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde h\u00e2l\u00e2 y\u00fcksek abonelik \u00fccretleriyle eri\u015filen bilimsel bilgi, Afrika\u2019da baz\u0131 \u00fcniversiteler taraf\u0131ndan \u201ca\u00e7\u0131k eri\u015fim\u201d ilkeleri do\u011frultusunda demokratikle\u015ftiriliyor. G\u00fcney Afrika, Kenya, Nijerya ve Senegal gibi \u00fclkelerdeki \u00f6nc\u00fc kurumlar, geleneksel yay\u0131n tekellerine kar\u015f\u0131 yeni bir akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftiriyor. Bu geli\u015fme yaln\u0131zca Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131 de\u011fil, bilgiye eri\u015fimin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu t\u00fcm \u00fclkeleri ilgilendiriyor. Elsevier, Springer Nature [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4359,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/20260629OpenAccess.webp?fit=1280%2C711&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4363"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4364,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4363\/revisions\/4364"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4359"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}