{"id":4371,"date":"2025-07-05T11:20:45","date_gmt":"2025-07-05T11:20:45","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4371"},"modified":"2025-07-05T11:20:48","modified_gmt":"2025-07-05T11:20:48","slug":"bilgiye-erisim-mi-telif-ihlali-mi-sci-hub-ve-libgen-uzerinden-kuresel-bilim-savasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4371&lang=tr","title":{"rendered":"Bilgiye Eri\u015fim mi, Telif \u0130hlali mi? Sci-Hub ve LibGen \u00dczerinden K\u00fcresel Bilim Sava\u015f\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnya genelinde milyonlarca \u00f6\u011frenci, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z akademisyen i\u00e7in bilimsel makalelere ve kitaplara eri\u015fim bir l\u00fcks olmaya devam ediyor. Elsevier, Wiley ve Springer gibi b\u00fcy\u00fck yay\u0131nevlerinin y\u00fcksek \u00fccretli abonelik sistemleri, \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bilimsel \u00fcretimi ve e\u011fitimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131yor. Bu ortamda do\u011fan <em>Sci-Hub<\/em> ve <em>Library Genesis (LibGen)<\/em> gibi &#8220;illegal a\u00e7\u0131k eri\u015fim&#8221; platformlar\u0131, bilgiye \u00f6zg\u00fcr eri\u015fimin simgesi h\u00e2line gelirken ayn\u0131 zamanda telif haklar\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n merkezine oturmu\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sci-Hub<\/strong> (<a href=\"https:\/\/sci-hub.se\">https:\/\/sci-hub.se<\/a> veya alternatif aynalar): 2011 y\u0131l\u0131nda Kazak yaz\u0131l\u0131mc\u0131 ve n\u00f6robilimci <em>Alexandra Elbakyan<\/em> taraf\u0131ndan kuruldu. Akademik makalelere \u00fccretsiz eri\u015fim sunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>LibGen \/ BookSC<\/strong>: Bilimsel kitaplardan ders kitaplar\u0131na kadar geni\u015f bir yelpazede PDF dosyalar\u0131 sunan bir a\u00e7\u0131k eri\u015fim veri havuzu. Kullan\u0131c\u0131lar genellikle akademik yay\u0131nlara \u00fccret \u00f6demeden ula\u015fmak i\u00e7in bu portallar\u0131 tercih ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu siteler, defalarca mahkeme kararlar\u0131yla kapat\u0131ld\u0131 veya eri\u015fime engellendi. Ancak yeni alan adlar\u0131yla s\u00fcrekli geri d\u00f6nmeyi ba\u015fard\u0131lar. Sci-Hub\u2019un sunucular\u0131 Rusya, Hollanda, \u0130sve\u00e7 ve son olarak Ekvador gibi \u00fclkelere ta\u015f\u0131nd\u0131. LibGen\u2019in ise farkl\u0131 yans\u0131lar\u0131 (mirrors) h\u00e2l\u00e2 Tor a\u011f\u0131 veya alternatif alan adlar\u0131nda eri\u015filebilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ABD\u2019li yay\u0131nevleri Sci-Hub\u2019a kar\u015f\u0131 milyar dolarl\u0131k davalar a\u00e7t\u0131. 2017\u2019de Elsevier, Sci-Hub\u2019a kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davay\u0131 kazanarak 15 milyon dolarl\u0131k tazminat karar\u0131 ald\u0131rd\u0131. Ancak site faaliyetlerine devam etti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Korsanl\u0131k m\u0131, Akademik Dayan\u0131\u015fma m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu platformlar, telif hakk\u0131 yasalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal ediyor. Ancak destek\u00e7ileri, bu ihlali etik bir direni\u015f olarak savunuyor. Baz\u0131 yayg\u0131n gerek\u00e7eler \u015funlar:<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Kamu Fonlu Bilginin Kamuya A\u00e7\u0131k Olmas\u0131 Gerekti\u011fi<\/strong>: \u201cVergiyle finanse edilen ara\u015ft\u0131rmalar neden tekrar \u00f6deme gerektirsin?\u201d<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Geli\u015fmekte Olan \u00dclkeler i\u00e7in Ya\u015fam Hatt\u0131<\/strong>: Kurumsal eri\u015fimi olmayan bireyler i\u00e7in tek kaynak Sci-Hub olabiliyor.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Yay\u0131nevlerinin A\u015f\u0131r\u0131 K\u00e2r Marjlar\u0131<\/strong>: Bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00fccretsiz olarak yazd\u0131\u011f\u0131 ve de\u011ferlendirdi\u011fi i\u00e7erikler \u00fczerinden b\u00fcy\u00fck k\u00e2rlar elde edilmesi adaletsiz bulunuyor.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di\u011fer yandan bir\u00e7ok akademisyen ve yay\u0131nevi temsilcisi, telif haklar\u0131n\u0131n \u00e7i\u011fnenmesinin bilimsel ekosisteme zarar verdi\u011fini ve kaliteli yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 zora soktu\u011funu savunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2021\u2019de <em>Science<\/em> dergisi, Sci-Hub\u2019a yap\u0131lan 28 milyon indirme iste\u011finin %70\u2019inden fazlas\u0131n\u0131n \u00c7in, Hindistan, Endonezya, \u0130ran, Brezilya, M\u0131s\u0131r ve T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerden geldi\u011fini raporlad\u0131 (<a href=\"https:\/\/datadryad.org\/dataset\/doi%3A10.5061\/dryad.q447c\">https:\/\/datadryad.org\/dataset\/doi%3A10.5061\/dryad.q447c<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Nature<\/em>\u2019\u0131n 2016 analizine g\u00f6re Sci-Hub kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n %25\u2019i kurumsal eri\u015fimi olan \u00fcniversitelerden geliyor; bu da eri\u015fimin de\u011fil, h\u0131z\u0131n da bir motivasyon oldu\u011funu g\u00f6steriyor (<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/nature-index\/news\/early-career-researchers-herald-change\">https:\/\/www.nature.com\/nature-index\/news\/early-career-researchers-herald-change<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir\u00e7ok \u00fclkede a\u00e7\u0131k eri\u015fim platformlar\u0131 (arXiv, PubMed Central, DOAJ) destekleniyor, ancak h\u00e2l\u00e2 bir\u00e7ok g\u00fcncel yay\u0131n \u00fccretli duvarlar\u0131n ard\u0131nda. <em>Plan S<\/em> gibi giri\u015fimler kamu fonlu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 a\u00e7\u0131k eri\u015fime mecbur b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019de Y\u00d6K\u2019\u00fcn Ulusal Tez Merkezi gibi ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f olsa da bilimsel yay\u0131nlara eri\u015fim h\u00e2l\u00e2 s\u0131n\u0131rl\u0131. Bu da Sci-Hub gibi kaynaklara olan ihtiyac\u0131 art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sci-Hub ve LibGen, telif hakk\u0131 yasalar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u00e7ok daha derin bir sorunun semptomlar\u0131d\u0131r: Bilgiye adil eri\u015fim yoksa bilim de e\u015fit de\u011fildir. Bu platformlar yasal de\u011fil; ancak varl\u0131k sebepleri etik bir sorgulama do\u011furuyor: <em>Bilgi kimin hakk\u0131?<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya genelinde milyonlarca \u00f6\u011frenci, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z akademisyen i\u00e7in bilimsel makalelere ve kitaplara eri\u015fim bir l\u00fcks olmaya devam ediyor. Elsevier, Wiley ve Springer gibi b\u00fcy\u00fck yay\u0131nevlerinin y\u00fcksek \u00fccretli abonelik sistemleri, \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bilimsel \u00fcretimi ve e\u011fitimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131yor. Bu ortamda do\u011fan Sci-Hub ve Library Genesis (LibGen) gibi &#8220;illegal a\u00e7\u0131k eri\u015fim&#8221; platformlar\u0131, bilgiye [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4367,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/20250705BilgiSciHub.png?fit=1837%2C957&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4371"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4372,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4371\/revisions\/4372"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4367"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}