{"id":4495,"date":"2025-10-11T09:18:03","date_gmt":"2025-10-11T09:18:03","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4495"},"modified":"2025-10-11T09:18:07","modified_gmt":"2025-10-11T09:18:07","slug":"yikimin-kullerinden-bilim-ve-barisa-nobel-ironisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4495&lang=tr","title":{"rendered":"Y\u0131k\u0131m\u0131n K\u00fcllerinden Bilim ve Bar\u0131\u015fa Nobel \u0130ronisi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Her y\u0131l Ekim ay\u0131nda a\u00e7\u0131klanan ve insanl\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 alanlar\u0131nda en b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 tan\u0131mlamay\u0131 ama\u00e7layan Nobel \u00f6d\u00fclleri bu y\u0131l da d\u00fcnya g\u00fcndemini me\u015fgul ediyor. Alfred\u202fNobel, 1833\u20131896 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f bir \u0130sve\u00e7li kimyager, m\u00fchendis ve sanayiciydi. Nobel, patlay\u0131c\u0131 icatlar\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir servet biriktirdi. Ancak bu ba\u015far\u0131 patlay\u0131c\u0131 teknolojilerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m ile ili\u015fkilendirildi. Hatta bir Frans\u0131z gazete 1888\u2019de Nobel\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcyle ilgili yanl\u0131\u015f bir veda ilan\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015f ve \u201c\u00d6l\u00fcm taciri \u00f6ld\u00fc\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131 (<a href=\"https:\/\/www.biography.com\/inventors\/a45977855\/alfred-nobel\">https:\/\/www.biography.com\/inventors\/a45977855\/alfred-nobel<\/a>). Nobel\u2019in, bu durumdan etkilendi\u011fi ve vasiyetinde mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 insanl\u0131\u011fa en b\u00fcy\u00fck fayday\u0131 sa\u011flayanlar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirmek \u00fczere tahsis etti\u011fi belirtiliyor (<a href=\"https:\/\/www.nobelprize.org\/alfred-nobel\/\">https:\/\/www.nobelprize.org\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazananlar, genellikle ilgili alanda uzun s\u00fcreli, \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an ara\u015ft\u0131rma ya da eylem ge\u00e7mi\u015fine sahip ki\u015filer ya da kurumlard\u0131r (<a href=\"https:\/\/www.britannica.com\/topic\/Nobel-Prize\/The-prizes\">https:\/\/www.britannica.com\/topic\/Nobel-Prize\/The-prizes<\/a>). Hem Nobel Bilim \u00d6d\u00fclleri\u2019ni alan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar hem de Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc alan aktivistler \u00e7ok farkl\u0131 arka planlara sahip olabilmektedir. Ancak esas tema olarak \u201cd\u00fcnyay\u0131 veya insanl\u0131\u011f\u0131 daha iyiye g\u00f6t\u00fcrme y\u00f6n\u00fcnde katk\u0131\u201d \u00f6n planda tutulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alfred Nobel\u2019in en bilinen icad\u0131 dinamittir: nitrogliserin gibi patlay\u0131c\u0131 bir maddeyi daha g\u00fcvenli ve stabilize bir bi\u00e7imde kullan\u0131ma sokmu\u015ftur. Ancak bu icat, \u00f6zellikle sava\u015f ve y\u0131k\u0131m i\u00e7in de kullan\u0131labilir hale geldi. Nobel\u2019in icatlar\u0131n\u0131n bu olumsuz kullan\u0131m\u0131yla ilgili bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hislerin ve kamuoyundaki alg\u0131n\u0131n kendisini derinden etkiledi\u011fi belirtilmektedir (<a href=\"https:\/\/www.sciencehistory.org\/education\/scientific-biographies\/alfred-nobel\/\">https:\/\/www.sciencehistory.org\/education\/scientific-biographies\/alfred-nobel\/<\/a>). \u0130ronik bir \u015fekilde, bu patlay\u0131c\u0131 icatlar\u0131n milyonlarca insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle do\u011frudan ya da dolayl\u0131 ba\u011flant\u0131s\u0131 olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bir silah teknolojisinin mucidi, bar\u0131\u015f \u00f6d\u00fcllerinin fonunu olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nobel \u00f6d\u00fclleri, Fizik, Kimya, Fizyoloji ya da T\u0131p, Edebiyat ve Bar\u0131\u015f alan\u0131nda verilmektedir. Bu y\u0131l\u0131n Kimya \u00d6d\u00fcl\u00fc, \u201cmetal-organik \u00e7er\u00e7eveler\u201d (MOF\u2019ler) alan\u0131ndaki \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle \u00fc\u00e7 ki\u015fiye verildi: Omar\u202fM.\u202fYaghi, Susumu\u202fKitagawa ve Richard\u202fRobson (<a href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/world\/2025\/10\/08\/nobel-prize-palestinian-omar-yaghi-chemistry\/\">https:\/\/www.washingtonpost.com\/world\/2025\/10\/08\/nobel-prize-palestinian-omar-yaghi-chemistry\/<\/a>). Yaghi, Filistinli m\u00fclteci bir ailenin \u00e7ocu\u011fu. \u0130srail\u2019in Filistin\u2019de son y\u0131llarda yapt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu durum, \u201cm\u00fclteci k\u00f6kenli bir bilim insan\u0131n\u0131n en prestijli \u00f6d\u00fcllerden birini kazanmas\u0131\u201d ba\u011flam\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sembol niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc ise bu y\u0131l \u201cVenezuela halk\u0131n\u0131n demokratik haklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in yorulmak bilmez \u00e7abalar\u0131 ve diktat\u00f6rl\u00fckten demokrasiye adil ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ge\u00e7i\u015f i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadele\u201d nedeniyle Venezuela muhalefet lideri Mar\u00eda\u202fCorina\u202fMachado ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di\u011fer taraftan, Donald\u202fTrump\u2019\u0131n Nobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc adayl\u0131\u011f\u0131 konusu ve Beyaz Saray web sayfas\u0131nda kendisini \u201cbar\u0131\u015f el\u00e7isi\u201d olarak tan\u0131tmas\u0131 b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fma yaratt\u0131. Trump, alt\u0131 \u00fclkede sava\u015f\u0131 durdurdu\u011funu iddia ediyor, ancak \u00f6d\u00fcl komitesinin objektif kriterleri temel ald\u0131\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131klama geldi (<a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/us-news\/2025\/oct\/10\/trump-nobel-peace-prize-reaction\">https:\/\/www.theguardian.com\/us-news\/2025\/oct\/10\/trump-nobel-peace-prize-reaction<\/a>). &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Akademik dayan\u0131\u015fma, g\u00f6\u00e7, akademik s\u00fcrg\u00fcn ve forced migration temalar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fan bir dernek olarak, bu y\u0131lki Nobel sonu\u00e7lar\u0131 bize birka\u00e7 \u00f6nemli mesaj veriyor. M\u00fclteci ge\u00e7mi\u015fli bilim insanlar\u0131 da en prestijli \u00f6d\u00fclleri alabiliyor. Bu durum g\u00f6\u00e7 ve akademik entegrasyonun olumlu \u00f6rnekleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok de\u011ferli. Di\u011fer taraftan demokrasinin, insan haklar\u0131n\u0131n ve bar\u0131\u015f\u0131n \u00f6d\u00fcllendirilmesi y\u00f6n\u00fcnde k\u00fcresel bir vurgunun halen ge\u00e7erli oldu\u011funu g\u00f6rmek de siyasi bask\u0131 ve otoriter rejimlerin \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyam\u0131zda olduk\u00e7a anlaml\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Her y\u0131l Ekim ay\u0131nda a\u00e7\u0131klanan ve insanl\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 alanlar\u0131nda en b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 tan\u0131mlamay\u0131 ama\u00e7layan Nobel \u00f6d\u00fclleri bu y\u0131l da d\u00fcnya g\u00fcndemini me\u015fgul ediyor. Alfred\u202fNobel, 1833\u20131896 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f bir \u0130sve\u00e7li kimyager, m\u00fchendis ve sanayiciydi. Nobel, patlay\u0131c\u0131 icatlar\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir servet biriktirdi. Ancak bu ba\u015far\u0131 patlay\u0131c\u0131 teknolojilerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m ile ili\u015fkilendirildi. Hatta bir Frans\u0131z gazete 1888\u2019de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4491,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4495","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/20251011Nobel.png?fit=1024%2C1024&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4495","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4495"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4495\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4496,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4495\/revisions\/4496"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4495"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4495"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4495"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}