{"id":4622,"date":"2026-01-17T13:27:00","date_gmt":"2026-01-17T13:27:00","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4622"},"modified":"2026-01-17T13:27:01","modified_gmt":"2026-01-17T13:27:01","slug":"dunya-duzeni-catirdarken-islami-dusunce-akademik-ozgurluk-ve-surgundeki-entelektuellerin-yeri-ne-olacak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4622&lang=tr","title":{"rendered":"D\u00fcnya d\u00fczeni \u00e7at\u0131rdarken \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnce, akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve s\u00fcrg\u00fcndeki entelekt\u00fcellerin yeri ne olacak?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uluslararas\u0131 kurumlara ve egemen ideolojilere olan g\u00fcvenin sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, \u201canlam\u201d aray\u0131\u015f\u0131 sadece bireysel bir sorunsal de\u011fil; akademik \u00fcretimin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve kamusal tart\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n gelece\u011fini de \u015fekillendiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">TR724\u2019de yay\u0131mlanan bir analizde, Amerikan hegemonyas\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal etkisinin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, mevcut k\u00fcresel d\u00fczenin ideolojik ikna g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybetti\u011fi ve bunun yerini hen\u00fcz tan\u0131mlanmam\u0131\u015f yeni norm aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu tart\u0131\u015fma, \u00f6zellikle adalet, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi evrensel de\u011ferlerin \u00f6z\u00fcmsenmesinin \u00f6n\u00fcndeki \u00e7ifte standart alg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiriyor. Amerikan merkezli tek tip k\u00fclt\u00fcr ve ba\u015far\u0131 tan\u0131m\u0131n\u0131n yerini k\u00fcreselle\u015fen \u00e7ok seslili\u011fe b\u0131rakaca\u011f\u0131, ancak bunun net bir modelle hen\u00fcz ortaya konmad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor (<a href=\"https:\/\/www.tr724.com\/amerikan-ruyasinin-ardindan-islami-dusuncenin-yeni-kuresel-duzendeki-yeri\/\">https:\/\/www.tr724.com\/amerikan-ruyasinin-ardindan-islami-dusuncenin-yeni-kuresel-duzendeki-yeri\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu k\u00fcresel norm aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir ucunda \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcncenin k\u00fcresel anlamda yeniden tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ihtimali var. Yerle\u015fik Bat\u0131 merkezli anlat\u0131 zay\u0131flarken, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel ve inan\u00e7 temelli \u00e7er\u00e7eveler alternatif anlamland\u0131rma alanlar\u0131 sunabilir. Ancak bu t\u00fcr bir s\u00f6ylem, salt bir k\u00fclt\u00fcrel tercih tart\u0131\u015fmas\u0131ndan \u00f6te bir boyut ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131nda (yani kamu politikalar\u0131, e\u011fitim politikalar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc alan\u0131na girdi\u011finde) tart\u0131\u015fman\u0131n akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gereklili\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00fcresel d\u00fczeydeki ideolojik k\u0131r\u0131lmalar ve anlam aray\u0131\u015flar\u0131 ne kadar geni\u015f tart\u0131\u015f\u0131lsa da, bunlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr ve \u00e7o\u011fulcu bir ara\u015ft\u0131rma ortam\u0131nda ele al\u0131nabilmesi ko\u015fulu vard\u0131r. Akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, bir toplumun entelekt\u00fcel kapasitesinin ve kamusal akl\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in temel bir \u00f6nko\u015fuldur. Ancak bug\u00fcn bir\u00e7ok \u00fclkede (\u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de) bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131na dair g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6stergeler bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019de akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, 2016 sonras\u0131 d\u00f6nemde sistematik olarak geriledi. \u00dclke, \u00e7e\u015fitli akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck endekslerinde d\u00fc\u015f\u00fck skorlarla yer almakta ve \u00fcniversite \u00f6zerkli\u011fi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flam\u0131\u015f durumda. Bu yap\u0131sal de\u011fi\u015fim, ara\u015ft\u0131rma, yay\u0131n ve \u00f6\u011fretim faaliyetlerini sivriltilmi\u015f bask\u0131 ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda b\u0131rak\u0131yor. Akademisyenler siyasi g\u00f6r\u00fc\u015flerini ifade ettiklerinde soru\u015fturma, disiplin s\u00fcreci veya i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliyorlar (<a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/365383126_Academic_Freedom_in_Turkey\">https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/365383126_Academic_Freedom_in_Turkey<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2016\u2019da yay\u0131mlanan \u201cBar\u0131\u015f \u00c7a\u011fr\u0131s\u0131\u201d (Bu Su\u00e7a Ortak Olmayaca\u011f\u0131z!) adl\u0131 bildiriyi imzalayan binlerce akademisyen, T\u00fcrkiye\u2019deki en bilinen \u00f6rneklerden biri oldu. \u0130mzac\u0131 akademisyenler a\u011f\u0131r kamu ve medya bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda kald\u0131, baz\u0131lar\u0131 tutukland\u0131, y\u00fczlercesi g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 veya ayr\u0131lmaya zorland\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7, akademik d\u00fc\u015f\u00fcnceyi kamu \u00f6n\u00fcnde temsil edenlerin do\u011frudan devlet politikalar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 sonucu akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ne derece k\u0131r\u0131lgan oldu\u011funu g\u00f6sterdi (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Academics_for_Peace\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Academics_for_Peace<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00f6rnek ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel \u00e7a\u011fr\u0131lara yan\u0131t veren uluslararas\u0131 akademik dayan\u0131\u015fman\u0131n da \u00f6nemini vurguluyor. Diasporadaki akademisyenler hak temelli normlar\u0131 savunurken, kendi \u00fclkelerindeki bask\u0131 ortam\u0131na dikkat \u00e7ekerek k\u00fcresel kamuoyunda konuyu bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorunu olarak konumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu t\u00fcr transnasyonal a\u011flar, sadece bireysel savunma pratikleri de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda evrensel akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck normlar\u0131n\u0131n yeniden tan\u0131mlanmas\u0131na katk\u0131 verebilir (<a href=\"https:\/\/www.academia.edu\/143876743\/Peace_Profile_Academics_for_Peace_in_Turkey\">https:\/\/www.academia.edu\/143876743\/Peace_Profile_Academics_for_Peace_in_Turkey<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">TR724 yorumuna g\u00f6re mevcut d\u00fcnya d\u00fczenindeki hegemonik anlat\u0131lar\u0131n erozyona u\u011framas\u0131, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce geleneklerinin yeniden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor. Bu ba\u011flamda \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u00f6zellikle Bat\u0131 merkezli normlar ele\u015ftirildi\u011finde bir alternatif olarak tart\u0131\u015fma ufkuna yerle\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ancak burada kritik soru \u015fudur: K\u00fcresel norm aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 hangi ortamda, hangi \u00e7er\u00e7evelerle tart\u0131\u015f\u0131yoruz? D\u00fc\u015f\u00fcnce geleneklerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 analizi, inan\u00e7 ve sek\u00fclerlik gibi meseleler akademik d\u00fczeyde ele al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, bu t\u00fcr tart\u0131\u015fmalar kamuoyunda kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6ylemlere ve pop\u00fcler manip\u00fclasyonlara d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bu nedenle akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u015ft\u0131rma ortam\u0131, sadece \u201changi d\u00fc\u015f\u00fcnce daha iyi?\u201d gibi bir normatif se\u00e7im de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcncelerin adil, kan\u0131t temelli ve ele\u015ftirel bi\u00e7imde tart\u0131\u015f\u0131labildi\u011fi bir zemini ifade eder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bug\u00fcn bir\u00e7ok akademisyen siyasi bask\u0131, hak ihlalleri veya ekonomik zorluklar nedeniyle \u00fclkelerini terk etmek zorunda kald\u0131. Bu entelekt\u00fceller, s\u00fcrg\u00fcnde olduklar\u0131 \u00fclkelerde hem kendi disiplinlerinde \u00fcretimlerini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor hem de k\u00fcresel akademik topluluklara yeni perspektifler getiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00fcrg\u00fcndeki akademisyenlerin deneyimleri, sadece bireysel ma\u011fduriyet hik\u00e2yeleri de\u011fildir. Onlar ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel akademik a\u011flar\u0131n, normatif de\u011ferin ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131 olu\u015fturuyorlar. Bu entelekt\u00fceller, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel ve hukuki ba\u011flamlarda faaliyet g\u00f6stererek k\u00fcresel bilgi \u00fcretimine katk\u0131 sa\u011flayabilir; b\u00f6ylece akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ulusal d\u00fczeyin \u00f6tesine ta\u015f\u0131nmas\u0131na arac\u0131l\u0131k edebilirler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnya d\u00fczeni k\u0131r\u0131lganl\u0131klar ya\u015farken insanlar\u0131n ve toplumlar\u0131n \u201canlam aray\u0131\u015f\u0131na\u201d girmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Ancak bu aray\u0131\u015f\u0131n adil, \u00e7o\u011fulcu ve \u00f6zg\u00fcr bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi, temsil etti\u011fi gibi salt de\u011ferler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na indirgenemez; bunun i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr akademik \u00fcretim, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve kamusal tart\u0131\u015fma alan\u0131 vazge\u00e7ilmezdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bug\u00fcn T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131, entelekt\u00fcellerin bask\u0131 alt\u0131nda oldu\u011fu veya s\u00fcrg\u00fcne zorland\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda k\u00fcresel anlam aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak, bu tart\u0131\u015fmay\u0131 y\u00f6netecek alanlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 savunmay\u0131 da zorunlu k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uluslararas\u0131 kurumlara ve egemen ideolojilere olan g\u00fcvenin sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, \u201canlam\u201d aray\u0131\u015f\u0131 sadece bireysel bir sorunsal de\u011fil; akademik \u00fcretimin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve kamusal tart\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n gelece\u011fini de \u015fekillendiriyor. TR724\u2019de yay\u0131mlanan bir analizde, Amerikan hegemonyas\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal etkisinin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, mevcut k\u00fcresel d\u00fczenin ideolojik ikna g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybetti\u011fi ve bunun yerini hen\u00fcz tan\u0131mlanmam\u0131\u015f yeni norm aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4618,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4622","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/20260117TR724.png?fit=1536%2C1024&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4622"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4623,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4622\/revisions\/4623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}