{"id":4782,"date":"2026-06-06T11:31:28","date_gmt":"2026-06-06T11:31:28","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4782"},"modified":"2026-06-06T11:31:28","modified_gmt":"2026-06-06T11:31:28","slug":"sahte-bilim-uretimi-artiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4782&lang=tr","title":{"rendered":"Sahte Bilim \u00dcretimi Art\u0131yor"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Yapay zek\u00e2 yazabilir; fakat hesap veremez. Bilimsel metin, do\u011frulanabilir ger\u00e7eklik \u00fczerine kurulmu\u015f bir sorumluluk beyan\u0131d\u0131r. Bu beyan \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde geriye bilim de\u011fil, yaln\u0131zca bilim taklidi kal\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda yapay zek\u00e2 kullanmamak art\u0131k neredeyse m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Hatta bir\u00e7ok durumda kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r da. Dil d\u00fczeltme, \u00e7eviri deste\u011fi, \u00f6zetleme, metin planlama, istatistiksel kodlama ve karma\u015f\u0131k kavramlar\u0131 sadele\u015ftirme gibi alanlarda yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yard\u0131mc\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6ncelikle \u015fu sorunun cevab\u0131n\u0131 aramal\u0131y\u0131z: Yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n eme\u011fini destekliyor mu, yoksa onun yerine ge\u00e7erek bir metin mi \u00fcretiyor? Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n kendi fikrini daha iyi ifade etmek i\u00e7in yapay zek\u00e2dan yard\u0131m almas\u0131 ba\u015fka bir \u015fey, metnin tamam\u0131n\u0131, arg\u00fcman \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc ve kaynak\u00e7as\u0131n\u0131 yapay zek\u00e2ya yazd\u0131r\u0131p bunu kendi akademik \u00fcretimi gibi sunmas\u0131 bamba\u015fka bir \u015fey\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uluslararas\u0131 yay\u0131n eti\u011fi kurumlar\u0131 bu ayr\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015f. COPE\u2019a g\u00f6re yapay zek\u00e2 ara\u00e7lar\u0131 yazar olarak g\u00f6sterilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc yazarl\u0131k yaln\u0131zca metin \u00fcretmek de\u011fil, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n do\u011frulu\u011fu ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in sorumluluk alabilmek anlam\u0131na gelir (<a href=\"https:\/\/publicationethics.org\/guidance\/cope-position\/authorship-and-ai-tools\">https:\/\/publicationethics.org\/guidance\/cope-position\/authorship-and-ai-tools<\/a>). ICMJE de yapay zek\u00e2 kullan\u0131m\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekti\u011fini, insan yazarlar\u0131n YZ taraf\u0131ndan \u00fcretilen metin, g\u00f6rsel ve kaynaklardan tamamen sorumlu oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r (<a href=\"https:\/\/www.icmje.org\/recommendations\/browse\/artificial-intelligence\/ai-use-by-authors.html\">https:\/\/www.icmje.org\/recommendations\/browse\/artificial-intelligence\/ai-use-by-authors.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu s\u0131n\u0131r\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 halinde ortaya \u00e7\u0131kan en tehlikeli sorunlardan biri, yapay zek\u00e2n\u0131n \u201chal\u00fcsinasyon\u201d \u00fcretmesi. \u00d6zellikle denetimsiz kullan\u0131lan modeller, ger\u00e7ekmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen fakat asl\u0131nda var olmayan kitaplar, makaleler, yazarlar, dergiler, sayfa numaralar\u0131 ve DOI bilgileri \u00fcretebilmekte.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek, Ankara \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Damira Makhanova taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u201cAlt\u0131norda Toktam\u0131\u015f Han ile \u00c7a\u011fatayl\u0131 H\u00fck\u00fcmdar\u0131 Emir Timur\u2019un Siyasi ve Askeri \u0130li\u015fkileri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora tezi (<a href=\"https:\/\/tez.yok.gov.tr\/UlusalTezMerkezi\/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hxNPsKdqDnT_o7_nxp0jCES_jI7eqyjpDfhRGeNfUX8J\">https:\/\/tez.yok.gov.tr\/UlusalTezMerkezi\/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hxNPsKdqDnT_o7_nxp0jCES_jI7eqyjpDfhRGeNfUX8J<\/a>). Tezin kapak ve onay sayfalar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde, Prof. Dr. \u0130lhan Erdem dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131, j\u00fcri \u00fcyeleri aras\u0131nda be\u015f profes\u00f6r\u00fcn yer ald\u0131\u011f\u0131 ve savunma tarihinin 27.01.2026 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmekte. Tezin etik beyan sayfas\u0131nda ise yazar, b\u00fct\u00fcn bilgilerin akademik kurallara ve etik davran\u0131\u015f ilkelerine uygun olarak topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kaynaklar\u0131n eksiksiz g\u00f6sterildi\u011fini beyan etmekte.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tezde \u0130lker Evrim Binba\u015f\u2019a ait oldu\u011fu belirtilen baz\u0131 yay\u0131nlar kaynak olarak g\u00f6sterilmi\u015f. Binba\u015f, sosyal medya a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda baz\u0131 eserlerin kendisine ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve durumun ciddi oldu\u011funu belirtiyor (<a href=\"https:\/\/x.com\/evrimbinbas\/status\/2059896658104549533?s=46&amp;t=rFptNgTuGJR_LxxD3-c8gA\">https:\/\/x.com\/evrimbinbas\/status\/2059896658104549533?s=46&amp;t=rFptNgTuGJR_LxxD3-c8gA<\/a>). Tabii ki, sahte veya do\u011frulanamayan kaynaklar\u0131n bulunmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na metnin kesin olarak yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaz. Ancak bu t\u00fcr kaynak kullan\u0131m\u0131, yapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan \u201challucinated references\u201d sorunu ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde \u00f6rt\u00fc\u015fmekte.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daha \u00f6nemlisi, bu vaka yapay zek\u00e2dan da derin bir problemi g\u00f6steriyor. Ankara \u00dcniversitesi\u2019nde akademik denetim mekanizmas\u0131 i\u015flememektedir. Bir doktora tezinde var olmayan ya da do\u011frulanamayan kaynaklara sistematik bi\u00e7imde at\u0131f yap\u0131lm\u0131\u015fsa, bu yaln\u0131zca \u00f6\u011frencinin bireysel hatas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclemez. Dan\u0131\u015fmanl\u0131k s\u00fcreci, j\u00fcri de\u011ferlendirmesi, enstit\u00fc kontrol\u00fc ve \u00fcniversitenin kalite g\u00fcvence mekanizmalar\u0131 da sorgulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00f6rnek, T\u00fcrkiye\u2019de akademik kalite g\u00fcvencesinin baz\u0131 alanlarda ne kadar k\u0131r\u0131lgan hale geldi\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan sembolik \u00f6nemdedir. Sorun yaln\u0131zca k\u00f6t\u00fc bir tez yaz\u0131lmas\u0131 de\u011fil, b\u00f6yle bir tezin akademik denetim s\u00fcrecinden ge\u00e7ebilmesidir. Daha da vahimi, bu t\u00fcr vakalar m\u00fcnferit hata olarak ge\u00e7i\u015ftirildi\u011finde, akademik kurumlar bilimi de\u011fil, yaln\u0131zca belge \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu problemin yaln\u0131zca T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekir. Uluslararas\u0131 akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131kta da yapay zek\u00e2 kaynakl\u0131 sahte at\u0131f vakalar\u0131 giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelmektedir. Akademik etik \u00fczerine yay\u0131mlanan baz\u0131 makalelerde bile \u00e7ok say\u0131da uydurma kaynak tespit edilmi\u015ftir. Bir ara\u015ft\u0131rma, PubMed\u2019de indexlenen 277 makaleden birinde uydurma kaynak bulundu\u011funu belirtiyor (<a href=\"https:\/\/retractionwatch.com\/category\/by-reason-for-retraction\/reference-problems\/\">https:\/\/retractionwatch.com\/category\/by-reason-for-retraction\/reference-problems\/<\/a>). &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esas mesele, bilimsel d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcn yapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda nas\u0131l korunaca\u011f\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2 bilimsel eme\u011fi destekledi\u011finde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7t\u0131r. Fakat metni, arg\u00fcman\u0131 ve kaynak\u00e7ay\u0131 insan denetimi olmadan \u00fcreten bir makineye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde akademik \u00e7\u00fcr\u00fcmeyi h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r. Bilimsel metin, do\u011frulanabilir ger\u00e7eklik \u00fczerine kurulmu\u015f bir sorumluluk beyan\u0131d\u0131r. Bu beyan \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde geriye bilim de\u011fil, yaln\u0131zca bilim taklidi kal\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yapay zek\u00e2 yazabilir; fakat hesap veremez. Bilimsel metin, do\u011frulanabilir ger\u00e7eklik \u00fczerine kurulmu\u015f bir sorumluluk beyan\u0131d\u0131r. Bu beyan \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde geriye bilim de\u011fil, yaln\u0131zca bilim taklidi kal\u0131r. Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda yapay zek\u00e2 kullanmamak art\u0131k neredeyse m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Hatta bir\u00e7ok durumda kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r da. Dil d\u00fczeltme, \u00e7eviri deste\u011fi, \u00f6zetleme, metin planlama, istatistiksel kodlama ve karma\u015f\u0131k kavramlar\u0131 sadele\u015ftirme gibi alanlarda yapay [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4778,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4782","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/20260606AI.png?fit=1672%2C941&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4782","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4782"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4783,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4782\/revisions\/4783"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}