{"id":4824,"date":"2026-07-18T10:54:56","date_gmt":"2026-07-18T10:54:56","guid":{"rendered":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4824"},"modified":"2026-07-18T10:54:57","modified_gmt":"2026-07-18T10:54:57","slug":"sosyal-imhanin-sona-ermesi-icin-15-temmuz-aydinlatilmali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academicsolidarity.com\/?p=4824&lang=tr","title":{"rendered":"Sosyal \u0130mhan\u0131n Sona Ermesi \u0130\u00e7in 15 Temmuz Ayd\u0131nlat\u0131lmal\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>T\u00fcrkiye\u2019nin ihtiyac\u0131 intikam de\u011fil, adalet; propaganda de\u011fil, hakikat; kolektif su\u00e7lama de\u011fil, bireysel sorumluluktur. On y\u0131l sonra dahi baz\u0131 sorular cevaplanmam\u0131\u015fsa, bu sorular\u0131 sormaya devam etmek hem akademik hem ahlaki hem de demokratik bir g\u00f6revdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz 2016\u2019n\u0131n \u00fczerinden 10 y\u0131l ge\u00e7ti. Ancak o gece ya\u015fananlar ve ard\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan kitlesel tasfiye s\u00fcreci, T\u00fcrkiye\u2019nin en \u00f6nemli hukuk, insan haklar\u0131 ve toplumsal bar\u0131\u015f sorunlar\u0131ndan biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Mesele yaln\u0131zca darbe gecesi silah kullananlar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131ndan ibaret kalmad\u0131; y\u00fcz binlerce insan g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131, on binlercesi tutukland\u0131, yakla\u015f\u0131k 130 bin kamu g\u00f6revlisi herhangi bir mahkeme karar\u0131 olmadan mesle\u011finden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131; kapat\u0131lan kurumlar, el konulan mal varl\u0131klar\u0131, iptal edilen pasaportlar ve ailelere kadar yay\u0131lan toplumsal damgalama milyonlarca insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 etkiledi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz sonras\u0131ndaki dokuz y\u0131lda 390.354 ki\u015fi g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131 ve 113.837 ki\u015fi tutukland\u0131. Milletvekili Mustafa Yenero\u011flu, Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 istatistiklerinden hareketle yaln\u0131zca 2016\u20132021 d\u00f6neminde T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 314. Maddesi kapsam\u0131nda 1.768.530 silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc soru\u015fturmas\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonraki y\u0131llar da eklendi\u011finde say\u0131n\u0131n iki milyonu a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Yenero\u011flu\u2019nun ifadesiyle birka\u00e7 bin ki\u015finin i\u015flemi\u015f olabilece\u011fi su\u00e7lar\u0131n yakla\u015f\u0131k iki milyon insana ve onlar\u0131n ailelerine mal edilmesi bir \u201cak\u0131l tutulmas\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ve on y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir devam eden bir toplumsal travman\u0131n \u015feffaf bir soru\u015fturmayla ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 zurunludur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/15-temmuz-darbe-girisimi\/fetonun-15-temmuzdaki-darbe-girisiminden-bu-yana-113-bin-837-zanli-tutuklandi\/3630249\">https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/15-temmuz-darbe-girisimi\/fetonun-15-temmuzdaki-darbe-girisiminden-bu-yana-113-bin-837-zanli-tutuklandi\/3630249<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/devapartisi.org\/parti\/e-arsiv\/yeneroglu-silahl-teror-orgutu-yarglamalarn-degerlendirdi-6-ylda-1-milyon-768-bin-530-sorusturma-baslatmak-akl-tutulmasdr\">https:\/\/devapartisi.org\/parti\/e-arsiv\/yeneroglu-silahl-teror-orgutu-yarglamalarn-degerlendirdi-6-ylda-1-milyon-768-bin-530-sorusturma-baslatmak-akl-tutulmasdr<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Darbe giri\u015fimi ile toplumsal tasfiye birbirinden ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz gecesi g\u00fcvenlik g\u00f6revlilerinin ve sivillerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, asker\u00ee birliklerin harekete ge\u00e7irilmesi ve se\u00e7ilmi\u015f h\u00fck\u00fcmetin devrilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 kabul edilemez bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Darbe giri\u015fimine fiilen kat\u0131lanlar\u0131n, emir verenlerin ve \u015fiddet eylemlerinden sorumlu olanlar\u0131n adil yarg\u0131lama ilkelerine uygun bi\u00e7imde soru\u015fturulmas\u0131 devletin hem hakk\u0131 hem de g\u00f6revidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Darbe te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fc k\u0131namak, sonras\u0131nda i\u015flenen hukuksuzluklar\u0131 g\u00f6rmezden gelmeyi gerektirmez. Demokratik hukuk devletini savunmak hem darbeye hem de darbe gerek\u00e7esiyle uygulanan kolektif cezaland\u0131rmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 zorunlu k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019de bireysel ceza sorumlulu\u011funun belirlenmesi ger\u00e7ekle\u015fmedi. Darbe gecesi silah kullanan askerlerle \u00f6\u011fretmenler, akademisyenler, doktorlar, gazeteciler, esnaflar, \u00f6\u011frenciler, ev kad\u0131nlar\u0131 ve ge\u00e7mi\u015fte tamamen yasal kabul edilen kurulu\u015flarla herhangi bir bi\u00e7imde ili\u015fki kurmu\u015f ki\u015filer ayn\u0131 su\u00e7 kategorisine yerle\u015ftirildi. Bir bankada hesap a\u00e7mak, bir sendikaya veya derne\u011fe \u00fcye olmak, belirli okullarda okumak, bir gazeteye abone olmak veya bir telefon uygulamas\u0131n\u0131 kullanmak, ki\u015finin \u015fiddete kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ya da \u015fiddet amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin somut delil aranmaks\u0131z\u0131n ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011finin g\u00f6stergesi say\u0131labildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi&#8217;nin Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131nda ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7 bu nedenle tarih\u00ee \u00f6nemdedir. A\u0130HM, ByLock kullan\u0131m\u0131 temelinde verilen mahk\u00fbmiyetlerde kanunsuz su\u00e7 ve ceza olmaz ilkesinin, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ihlal edildi\u011fine h\u00fckmetti. Mahkeme, sorunun yaln\u0131zca tek bir ba\u015fvurucuya ili\u015fkin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrk yarg\u0131s\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131ndan kaynaklanan sistemik bir sorun bulundu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtti. Karar s\u0131ras\u0131nda A\u0130HM \u00f6n\u00fcnde benzer nitelikte yakla\u015f\u0131k 8.500 ba\u015fvuru bulunuyordu; T\u00fcrk makamlar\u0131n\u0131n ise yakla\u015f\u0131k 100 bin ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 tespit etti\u011fi bildiriliyordu. A\u0130HM 2025 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi takip kararlar\u0131nda da ayn\u0131 yap\u0131sal sorunun \u00e7ok say\u0131da ki\u015fiyi etkiledi\u011fini yeniden vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.echr.coe.int\/w\/grand-chamber-judgment-concerning-turkiye\">https:\/\/www.echr.coe.int\/w\/grand-chamber-judgment-concerning-turkiye<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/#{%22itemid%22:[%22002-14187%22]}\">https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/#{%22itemid%22:[%22002-14187%22]}<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ayd\u0131nlat\u0131lmay\u0131 bekleyen sorular<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz\u2019un tamamen h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan sahnelenmi\u015f bir olay oldu\u011fu bug\u00fcn kamuya a\u00e7\u0131k delillerle kesin bi\u00e7imde kan\u0131tlanm\u0131\u015f de\u011fildir. Ancak \u201cdarbe giri\u015fimi ger\u00e7ekti\u201d demek, resm\u00ee anlat\u0131n\u0131n t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla do\u011fru ve eksiksiz oldu\u011fu, h\u00fck\u00fbmetin bunda herhangi bir rol\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. O geceye ili\u015fkin cevaplanmam\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da ciddi soru bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Darbe ihbar\u0131 neden yeterince de\u011ferlendirilmedi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0130T\u2019in 15 Temmuz g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 bir asker\u00ee hareketlilik ve M\u0130T M\u00fcste\u015far\u0131 Hakan Fidan\u2019a y\u00f6nelik muhtemel bir operasyon hakk\u0131nda bilgi verdi\u011fi kabul edilmektedir. Buna ra\u011fmen \u00fclke genelinde kapsaml\u0131 bir g\u00fcvenlik alarm\u0131 verilmemi\u015f, stratejik asker\u00ee \u00fcsler denetim alt\u0131na al\u0131nmam\u0131\u015f ve giri\u015fim ba\u015flamadan \u00f6nce engellenmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130hbar\u0131n tam i\u00e7eri\u011fi neydi? Saat ka\u00e7ta ve kimlere ula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131? Cumhurba\u015fkan\u0131 ve Ba\u015fbakan neden zaman\u0131nda bilgilendirilmedi? Darbe ihtimali g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc h\u00e2lde hava sahas\u0131, asker\u00ee \u00fcsler, k\u00f6pr\u00fcler ve kritik ileti\u015fim merkezleri neden \u00f6nceden kontrol alt\u0131na al\u0131nmad\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu sorulara b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ve belgelerle desteklenmi\u015f cevaplar verilmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/darbe-girisimini-mite-ihbar-eden-binbasinin-ifadesi-ortaya-cikti-744459\">https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/darbe-girisimini-mite-ihbar-eden-binbasinin-ifadesi-ortaya-cikti-744459<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Hakan Fidan ve Hulusi Akar neden Meclis Komisyonu&#8217;nda dinlenmedi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz Darbe Giri\u015fimini Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu&#8217;nun kurulmas\u0131na ra\u011fmen olay\u0131n merkezindeki iki isim, d\u00f6nemin M\u0130T M\u00fcste\u015far\u0131 Hakan Fidan ile Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Hulusi Akar, komisyon \u00f6n\u00fcne gelerek milletvekillerinin sorular\u0131n\u0131 kamuya a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde yan\u0131tlamad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130hbar\u0131 alan ve de\u011ferlendiren kurumlar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki ki\u015filerin dinlenmedi\u011fi bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n eksiksiz kabul edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00dcstelik komisyonun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 metnin Meclis Genel Kurulu&#8217;nda usul\u00fcne uygun bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmemesi ve kesinle\u015fmi\u015f resm\u00ee bir rapor niteli\u011fi kazan\u0131p kazanmad\u0131\u011f\u0131 konusunda y\u0131llar sonra dahi tart\u0131\u015fma ya\u015fanmas\u0131, ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00fczerindeki \u015f\u00fcpheleri daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Adil \u00d6ks\u00fcz nas\u0131l serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ak\u0131nc\u0131 \u00dcss\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda yakalanan ve darbe giri\u015fiminin sivil y\u00f6neticilerinden biri oldu\u011fu iddia edilen Adil \u00d6ks\u00fcz\u2019\u00fcn k\u0131sa s\u00fcre sonra serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, 15 Temmuz\u2019un en karanl\u0131k noktalar\u0131ndan biridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6ks\u00fcz\u2019\u00fcn neden s\u0131radan bir \u015f\u00fcpheli gibi de\u011ferlendirildi\u011fi, \u00fczerindeki e\u015fyalar\u0131n ve telefon kay\u0131tlar\u0131n\u0131n neden derhal ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde incelenmedi\u011fi, serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131nda kimlerin sorumlulu\u011fu bulundu\u011fu ve daha sonra izinin nas\u0131l kaybettirildi\u011fi kamuoyunu ikna edecek \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylesine merkezi bir ki\u015finin ortadan kaybolmas\u0131 a\u011f\u0131r ihmal, kurum i\u00e7i koruma veya delillerin karart\u0131lmas\u0131 ihtimallerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Darbe neden asker\u00ee a\u00e7\u0131dan bu kadar s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Klasik bir asker\u00ee darbede siyasi liderlerin etkisiz h\u00e2le getirilmesi, televizyon ve ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131n denetlenmesi, hava sahas\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ve g\u00fcvenlik kurumlar\u0131n\u0131n e\u015fzamanl\u0131 olarak devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 beklenir. 15 Temmuz\u2019da ise k\u00f6pr\u00fcler k\u0131smen kapat\u0131l\u0131rken televizyon ve internet yay\u0131nlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devam etmi\u015f, siyasi liderler halka ula\u015fabilmi\u015f, \u00e7ok say\u0131da asker\u00ee birlik giri\u015fime kat\u0131lmam\u0131\u015f ve operasyon par\u00e7al\u0131 bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu durum, giri\u015fimin erken de\u015fifre olmas\u0131 nedeniyle planlar\u0131n bozulmas\u0131yla, darbecilerin beceriksizli\u011fiyle ya da kendi aralar\u0131ndaki koordinasyonsuzlukla a\u00e7\u0131klanabilir. Fakat devletin baz\u0131 unsurlar\u0131n\u0131n giri\u015fimden \u00f6nceden haberdar oldu\u011fu, geli\u015fmeleri belirli bir a\u015famaya kadar izledi\u011fi veya s\u00fcreci manip\u00fcle etti\u011fi ihtimali de ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n konusu olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tasfiye listeleri ne zaman haz\u0131rland\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Darbe giri\u015fiminden hemen sonra binlerce h\u00e2kim ve savc\u0131n\u0131n, ard\u0131ndan on binlerce kamu g\u00f6revlisinin ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir h\u0131zla g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, tasfiye listelerinin 15 Temmuz\u2019dan \u00f6nce haz\u0131rlanm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Devletin daha \u00f6nce hukuka uygun bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc soru\u015fturmalar ve toplad\u0131\u011f\u0131 istihbarat elbette bulunabilir. Ancak bir ki\u015fi hakk\u0131nda \u00f6nceden fi\u015fleme veya istihbarat kayd\u0131 bulunmas\u0131, onun su\u00e7lu oldu\u011funu g\u00f6stermez. Listelerin hangi delillere g\u00f6re haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ki\u015filerin savunmalar\u0131 al\u0131nmadan ihra\u00e7 edilmesi ve darbe eylemiyle hi\u00e7bir somut ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan insanlar\u0131n \u00f6m\u00fcr boyu s\u00fcrecek yapt\u0131r\u0131mlara maruz b\u0131rak\u0131lmas\u0131 kabul edilemez.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Deliller neden ba\u011f\u0131ms\u0131z incelemeye a\u00e7\u0131lmad\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Genelkurmay ve Ak\u0131nc\u0131 \u00dcss\u00fc kamera g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, radar kay\u0131tlar\u0131, asker\u00ee telsiz konu\u015fmalar\u0131, M\u0130T\u2019e gelen ihbar\u0131n tam metni, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n u\u00e7u\u015funa ili\u015fkin kay\u0131tlar ve darbecilerin emir-komuta ba\u011flant\u0131lar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z uzmanlardan olu\u015fan bir komisyon taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bi\u00e7imde incelenmedi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Belgelerin yaln\u0131zca siyasi iktidar\u0131n ve ona ba\u011fl\u0131 kurumlar\u0131n kontrol\u00fcnde olmas\u0131, kamuoyunun \u015f\u00fcphelerini gidermeye yetmez. Aksine, bilgilerin eksik ve se\u00e7ici bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klanmas\u0131 yeni ku\u015fkular do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Meclis&#8217;teki patlamalar nas\u0131l meydana geldi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Resm\u00ee iddianame ve mahkeme kararlar\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#8217;ne F-16 sava\u015f u\u00e7aklar\u0131ndan \u00fc\u00e7 ayr\u0131 m\u00fchimmat at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yarg\u0131lamalar s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 asker\u00ee uzmanlar ve san\u0131k pilotlar bu anlat\u0131yla u\u00e7u\u015f kay\u0131tlar\u0131, m\u00fchimmat bilgileri ve fiziksel hasar aras\u0131nda \u00f6nemli uyumsuzluklar bulundu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zellikle Meclis bah\u00e7esine at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilen y\u00fcksek tahrip g\u00fcc\u00fcne sahip bomban\u0131n olu\u015fturmas\u0131 beklenen krater ve etki alan\u0131yla olay yerindeki hasar\u0131n uyu\u015fmad\u0131\u011f\u0131; binan\u0131n i\u00e7indeki kolonlar\u0131n e\u011filme y\u00f6n\u00fc, \u00e7at\u0131daki a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131n boyutu ve enkaz\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7eriden ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir patlamaya i\u015faret edebilece\u011fi iddia edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Buna kar\u015f\u0131l\u0131k savc\u0131l\u0131k makam\u0131 pilotlar\u0131n ilk ifadelerini, telsiz konu\u015fmalar\u0131n\u0131, u\u00e7u\u015f bilgilerini ve bilirki\u015fi raporlar\u0131n\u0131 hava sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n kan\u0131tlar\u0131 olarak g\u00f6stermi\u015ftir. Ne var ki, pilotlar daha sonra ilk ifadelerinin i\u015fkence alt\u0131nda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f, farkl\u0131 teknik raporlardaki u\u00e7u\u015f saatleri ve u\u00e7ak numaralar\u0131 konusunda \u00e7eli\u015fkiler bulundu\u011fu savunulmu\u015f ve ham u\u00e7u\u015f verilerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z bilirki\u015filere a\u00e7\u0131lmas\u0131 taleplerinin kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Meclis&#8217;teki patlamayla ilgili olay yeri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, yap\u0131 hasar\u0131, patlay\u0131c\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131, radar kay\u0131tlar\u0131, u\u00e7aklar\u0131n kara kutu verileri ve m\u00fchimmat envanteri ba\u011f\u0131ms\u0131z uluslararas\u0131 adl\u00ee ve asker\u00ee uzmanlardan olu\u015fan bir heyet taraf\u0131ndan yeniden incelenmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/nordicmonitor.com\/2021\/07\/turkish-parliament-bombing-in-2016-coup-attempt-was-staged-as-part-of-a-false-flag\">https:\/\/nordicmonitor.com\/2021\/07\/turkish-parliament-bombing-in-2016-coup-attempt-was-staged-as-part-of-a-false-flag<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/nordicmonitor.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Orhan_yikilkan_Akin_ozturk_testimony_parliament_bombing.pdf\">https:\/\/nordicmonitor.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Orhan_yikilkan_Akin_ozturk_testimony_parliament_bombing.pdf<\/a> <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/15temmuzgercekleri.com\/tbmmye-bomba-atildi-mi\/\">https:\/\/15temmuzgercekleri.com\/tbmmye-bomba-atildi-mi\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/15-temmuz-darbe-girisimi\/akincidan-kalkan-ucaklarin-meclisi-bombaladigini-inkar-etti\/1398546\">https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/15-temmuz-darbe-girisimi\/akincidan-kalkan-ucaklarin-meclisi-bombaladigini-inkar-etti\/1398546<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>15 Temmuz\u2019un uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 da ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz\u2019un yaln\u0131zca T\u00fcrkiye i\u00e7indeki akt\u00f6rlerle a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli iddialar da bulunmaktad\u0131r. Bunlardan biri, 3 Ocak 2020\u2019de Ba\u011fdat\u2019ta ABD taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Kud\u00fcs G\u00fcc\u00fc Komutan\u0131 Kas\u0131m S\u00fcleymani\u2019nin darbe giri\u015fiminin engellenmesinde rol oynad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130ran yanl\u0131s\u0131 Kud\u00fcs TV\u2019nin y\u00f6neticisi Nureddin \u015eirin, S\u00fcleymani\u2019nin 15 Temmuz gecesi T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6nemli bir yard\u0131m sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n bu yard\u0131m\u0131 bildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f; \u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 Hasan Ruhani de S\u00fcleymani\u2019nin b\u00f6lgesel faaliyetlerini Erdo\u011fan\u2019\u0131n yak\u0131ndan bildi\u011fini ima eden a\u00e7\u0131klamalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak S\u00fcleymani\u2019nin o gece tam olarak ne yapt\u0131\u011f\u0131na, kiminle temas kurdu\u011funa veya hangi istihbarat\u0131 aktard\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin kamuya a\u00e7\u0131k, ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde do\u011frulanm\u0131\u015f bir belge bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rusya konusunda da benzer bir belirsizlik vard\u0131r. Darbe giri\u015fiminden hemen sonra \u0130ran\u2019\u0131n Fars Haber Ajans\u0131, Rus asker\u00ee istihbarat\u0131n\u0131n Suriye\u2019deki dinleme imk\u00e2nlar\u0131yla darbe haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ve Erdo\u011fan\u2019a y\u00f6nelik Marmaris operasyonuna ili\u015fkin telsiz mesajlar\u0131n\u0131 yakalayarak Ankara\u2019y\u0131 \u00f6nceden uyard\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015f, fakat Kremlin bu haberi resmen yalanlam\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen Rus Avrasyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden Aleksandr Dugin\u2019in 14\u201315 Temmuz 2016 tarihlerinde T\u00fcrkiye\u2019de bulunmas\u0131, Do\u011fu Perin\u00e7ek ve \u00e7evresiyle temaslar\u0131 ve Perin\u00e7ek\u2019in daha sonra Dugin\u2019in Erdo\u011fan\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131 yakla\u015fan darbe konusunda uyard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alman Uluslararas\u0131 ve G\u00fcvenlik \u0130\u015fleri Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de Avrasyac\u0131l\u0131k \u00fczerine raporu da Dugin\u2019in darbe g\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de bulundu\u011funu do\u011frulamaktad\u0131r; ancak \u00f6nceden uyar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131 kan\u0131tlayan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kayda rastlanmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Perin\u00e7ek \u00e7evresinin darbe \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda Rusya, \u0130ran ve Suriye\u2019de devlet ve g\u00fcvenlik \u00e7evreleriyle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, T\u00fcrkiye\u2019nin NATO ekseninden uzakla\u015f\u0131p Rusya\u2013\u0130ran merkezli bir Avrasya y\u00f6nelimine girmesinde \u00fcstlendi\u011fi arabulucu rol ve darbeden hemen sonra h\u0131zlanan T\u00fcrk\u2013Rus yak\u0131nla\u015fmas\u0131 birlikte incelenmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Olay\u0131n di\u011fer taraf\u0131nda ise ABD yer almaktad\u0131r. Erdo\u011fan, A\u011fustos 2016\u2019da darbenin \u201csenaryosunun d\u0131\u015far\u0131da yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yleyerek Bat\u0131\u2019y\u0131 darbecileri ve ter\u00f6r\u00fc desteklemekle su\u00e7lam\u0131\u015f; daha sonra \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 S\u00fcleyman Soylu da do\u011frudan \u201c15 Temmuz\u2019un arkas\u0131nda ABD\u2019nin bulundu\u011funu\u201d ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. ABD y\u00f6netimi ve d\u00f6nemin ABD Merkez Kuvvetler Komutan\u0131 Joseph Votel bu su\u00e7lamalar\u0131 kesin bi\u00e7imde reddetmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dolay\u0131s\u0131yla \u0130ran, Rusya ve ABD\u2019ye ili\u015fkin bu iddialar kan\u0131tlanm\u0131\u015f sonu\u00e7lar olarak de\u011fil; S\u00fcleymani\u2019nin muhtemel temaslar\u0131n\u0131n, Rus istihbarat\u0131n\u0131n olas\u0131 erken uyar\u0131s\u0131n\u0131n, Dugin\u2013Perin\u00e7ek g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin, \u0130ncirlik \u00dcss\u00fc\u2019n\u00fcn ve darbenin ard\u0131ndan ya\u015fanan h\u0131zl\u0131 d\u0131\u015f politika ekseni de\u011fi\u015fikli\u011finin belgeler, diplomatik yaz\u0131\u015fmalar ve istihbarat kay\u0131tlar\u0131 \u00fczerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir komisyon taraf\u0131ndan ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren ciddi sorular olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/turkishminute.com\/2020\/01\/08\/turkish-tv-director-claims-soleimani-played-crucial-role-in-thwarting-2016-coup-attempt\">https:\/\/turkishminute.com\/2020\/01\/08\/turkish-tv-director-claims-soleimani-played-crucial-role-in-thwarting-2016-coup-attempt<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/en.mfa.gov.ir\/portal\/newsview\/570763\/president-in-a-phone-call-with-his-turkish-counterpart-americans-made-a-grave-mistake-silence-towards-aggressor%E2%80%99s-acts-makes-them-bolder\">https:\/\/en.mfa.gov.ir\/portal\/newsview\/570763\/president-in-a-phone-call-with-his-turkish-counterpart-americans-made-a-grave-mistake-silence-towards-aggressor%E2%80%99s-acts-makes-them-bolder<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.themoscowtimes.com\/2016\/07\/21\/russia-warned-turkey-about-imminent-coup-a54674\">https:\/\/www.themoscowtimes.com\/2016\/07\/21\/russia-warned-turkey-about-imminent-coup-a54674<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.reuters.com\/article\/world\/middle-east\/turkish-minister-says-us-behind-2016-failed-coup-hurriyet-idUSKBN2A41NE\">https:\/\/www.reuters.com\/article\/world\/middle-east\/turkish-minister-says-us-behind-2016-failed-coup-hurriyet-idUSKBN2A41NE<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sivilleri \u00f6ld\u00fcren mermiler hangi silahlardan \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz gecesi hayat\u0131n\u0131 kaybeden sivillerin kimler taraf\u0131ndan vuruldu\u011fu da ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gereken temel meselelerden biridir. Resm\u00ee iddianamelerde \u00f6l\u00fcmlerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde darbe giri\u015fimine kat\u0131lan askerlerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ate\u015ften kaynakland\u0131\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k baz\u0131 dava dosyalar\u0131na ve sonradan yay\u0131mlanan balistik belgelere dayanan ara\u015ft\u0131rmalarda, kurbanlardan \u00e7\u0131kar\u0131lan baz\u0131 mermi ve m\u00fchimmat par\u00e7alar\u0131n\u0131n yarg\u0131lanan askerlerin silahlar\u0131yla e\u015fle\u015ftirilemedi\u011fi, baz\u0131 m\u00fchimmat\u0131n ise T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri&#8217;nin kulland\u0131\u011f\u0131 envanterle uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca kimi olaylarda otopsilerin yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 veya yetersiz kald\u0131\u011f\u0131, mermi \u00e7ekirdekleri ve kovanlar\u0131n eksiksiz toplanmad\u0131\u011f\u0131, silahlar\u0131n balistik incelemelerinin geciktirildi\u011fi ya da haz\u0131rlanan raporlar\u0131n ilgili mahkemelere zaman\u0131nda sunulmad\u0131\u011f\u0131 iddia edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O gece farkl\u0131 noktalarda kimli\u011fi belirsiz keskin ni\u015fanc\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu ve kalabal\u0131\u011fa askerlerin mevzilerinden farkl\u0131 y\u00f6nlerden ate\u015f edildi\u011fi de ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle her \u00f6l\u00fcm i\u00e7in otopsi bulgular\u0131, yara kanallar\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fc, mermi \u00e7ekirde\u011fi ve kovan e\u015fle\u015fmeleri, at\u0131\u015f mesafesi, barut art\u0131\u011f\u0131 testleri, olay yeri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ve o b\u00f6lgede bulunan b\u00fct\u00fcn asker ve polis silahlar\u0131n\u0131n balistik sonu\u00e7lar\u0131 birlikte de\u011ferlendirilmelidir. Bu belgeler ba\u011f\u0131ms\u0131z adl\u00ee t\u0131p ve balistik uzmanlar\u0131na a\u00e7\u0131lmadan, sivillerin hangi silahlardan \u00e7\u0131kan mermilerle ve kimler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc sorusu cevaplanm\u0131\u015f say\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.turkishminute.com\/2020\/01\/11\/some-bullets-used-in-2016-coup-attempt-did-not-belong-to-turkish-military-journalist-claims\">https:\/\/www.turkishminute.com\/2020\/01\/11\/some-bullets-used-in-2016-coup-attempt-did-not-belong-to-turkish-military-journalist-claims<\/a> <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.tr724.com\/bir-ceset-uc-rapor\/\">https:\/\/www.tr724.com\/bir-ceset-uc-rapor\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kontroll\u00fc darbe mi, yoksa kontrol edilen sonu\u00e7lar m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz\u2019a ili\u015fkin tart\u0131\u015fmada birbirinden farkl\u0131 iddialar \u00e7o\u011fu zaman tek bir \u201ckontroll\u00fc darbe\u201d ifadesi alt\u0131nda toplan\u0131yor. Oysa en az d\u00f6rt ayr\u0131 ihtimalden s\u00f6z etmek gerekir:<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Darbe giri\u015fiminin ba\u015ftan sona h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan planland\u0131\u011f\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>Darbe haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nceden \u00f6\u011frenildi\u011fi ancak tamamen engellenmedi\u011fi,<\/li>\n\n\n\n<li>Ger\u00e7ek bir darbe haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devlet i\u00e7indeki baz\u0131 akt\u00f6rler taraf\u0131ndan manip\u00fcle edildi\u011fi,<\/li>\n\n\n\n<li>Ger\u00e7ek bir darbe giri\u015fiminin sonradan \u00f6nceden tasarlanm\u0131\u015f veya bekletilmi\u015f geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir tasfiye i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Birinci ihtimali kesinle\u015ftirecek kamuya a\u00e7\u0131k ve tart\u0131\u015fmas\u0131z kan\u0131tlar mevcut de\u011fildir. \u0130kinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ihtimaller, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f noktalar nedeniyle me\u015fru ara\u015ft\u0131rma sorular\u0131d\u0131r. Ancak en g\u00fc\u00e7l\u00fc delillerle desteklenen ihtimal d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fcd\u00fcr: Ger\u00e7ek bir darbe giri\u015fimi, siyasi iktidar taraf\u0131ndan \u00e7ok geni\u015f bir toplumsal tasfiyenin gerek\u00e7esine ve arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nitekim Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n darbe giri\u015fimini hen\u00fcz ilk saatlerinde \u201cAllah\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck bir l\u00fctfu\u201d olarak nitelendirmesi, sonraki geli\u015fmelerle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde dikkat \u00e7ekicidir. Darbenin bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan ilan edilen OHAL, yaln\u0131zca darbecileri ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in de\u011fil, devlet b\u00fcrokrasisini, \u00fcniversiteleri, medyay\u0131, sivil toplumu ve ekonomik hayat\u0131 yeniden \u015fekillendirmek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ceza soru\u015fturmas\u0131ndan sosyal imhaya<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00fcseyin Demirta\u015f, <em>Erdocide: The Creepiest Human Trauma<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda 15 Temmuz sonras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131 \u201cpostmodern sosyal soyk\u0131r\u0131m\u201d ve \u201csosyal \u00f6ld\u00fcrme\u201d kavramlar\u0131yla a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Demirta\u015f\u2019a g\u00f6re ama\u00e7 insanlar\u0131n yaln\u0131zca \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini s\u0131n\u0131rlamak de\u011fil, onlar\u0131 meslek\u00ee, ekonomik ve toplumsal varolu\u015flar\u0131ndan koparmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cSoyk\u0131r\u0131m\u201d kavram\u0131n\u0131n hukuk\u00ee anlam\u0131 ile \u201csosyal soyk\u0131r\u0131m\u201d kavram\u0131n\u0131n sosyolojik ve siyasi kullan\u0131m\u0131 birbirinden ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. 1948 Soyk\u0131r\u0131m S\u00f6zle\u015fmesi mill\u00ee, etnik, \u0131rk\u00ee veya din\u00ee bir grubu tamamen ya da k\u0131smen fiziksel olarak yok etme \u00f6zel kast\u0131n\u0131 arar. Uluslararas\u0131 bir mahkeme T\u00fcrkiye\u2019de 15 Temmuz sonras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131 hukuk\u00ee anlamda soyk\u0131r\u0131m olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ya\u015fanan sosyal imha politikas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca ara\u00e7lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0130nsanlar\u0131n mahkeme karar\u0131 ve bireysel gerek\u00e7e olmadan mesleklerinden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130hra\u00e7 edilenlerin \u00f6zel sekt\u00f6rde i\u015f bulmalar\u0131n\u0131n fiilen engellenmesi,<\/li>\n\n\n\n<li>Pasaportlar\u0131n iptal edilmesi ve \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n engellenmesi,<\/li>\n\n\n\n<li>\u015eirketlere ve ki\u015fisel mal varl\u0131klar\u0131na el konulmas\u0131,<\/li>\n\n\n\n<li>E\u015flerin ve \u00e7ocuklar\u0131n da \u015f\u00fcpheli veya sak\u0131ncal\u0131 kabul edilmesi,<\/li>\n\n\n\n<li>Yasal banka, okul, sendika, dernek ve medya ili\u015fkilerinin su\u00e7 deliline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi,<\/li>\n\n\n\n<li>Uzun tutukluluklar ve tek tip delillere dayal\u0131 kitlesel mahk\u00fbmiyetler,<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130nsanlar\u0131n \u201cKHK\u2019l\u0131\u201d, \u201ciltisakl\u0131\u201d veya \u201cter\u00f6rist\u201d etiketiyle toplum d\u0131\u015f\u0131na itilmesi,<\/li>\n\n\n\n<li>\u00d6l\u00fcmlerin ard\u0131ndan cenazelere ve mezarl\u0131klara kadar uzanan damgalama,<\/li>\n\n\n\n<li>Yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilen ki\u015filere kar\u015f\u0131 pasaport iptali, iade talepleri ve s\u0131n\u0131r a\u015fan bask\u0131 uygulanmas\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00fct\u00fcn bunlar yaln\u0131zca hakk\u0131nda i\u015flem yap\u0131lan ki\u015finin de\u011fil, e\u015finin, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n, anne ve babas\u0131n\u0131n ve yak\u0131n sosyal \u00e7evresinin hayat\u0131n\u0131 da etkiledi. Dolay\u0131s\u0131yla soru\u015fturma say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k iki milyon olsa bile fiilen etkilenen insan say\u0131s\u0131 bunun birka\u00e7 kat\u0131na ula\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsanlar yaln\u0131zca \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden mahrum b\u0131rak\u0131lmad\u0131. Meslekleri, toplumsal itibarlar\u0131, ekonomik g\u00fcvenceleri, seyahat haklar\u0131 ve gelecek umutlar\u0131 ellerinden al\u0131nd\u0131. Bir\u00e7ok ki\u015fi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehirden ayr\u0131lmak, \u00fclkesini terk etmek veya kimli\u011fini gizlemek zorunda kald\u0131. \u00c7ocuklar anne veya babalar\u0131n\u0131n su\u00e7lamalar\u0131 nedeniyle d\u0131\u015fland\u0131. Aileler par\u00e7aland\u0131, hastal\u0131klar artt\u0131, cezaevlerinde ve zorunlu g\u00f6\u00e7 yollar\u0131nda \u00f6l\u00fcmler ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu tablo, darbe su\u00e7unun faillerini cezaland\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan s\u0131n\u0131rl\u0131 bir adl\u00ee s\u00fcre\u00e7 de\u011fil, belirli bir toplumsal \u00e7evrenin kamusal ve ekonomik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131ran bir sosyal imha rejimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Akademinin tasfiyesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Binlerce akademisyen kanun h\u00fckm\u00fcnde kararnamelerle g\u00f6revlerinden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. \u0130hra\u00e7 edilenler yaln\u0131zca G\u00fclen hareketiyle ili\u015fkilendirilen ki\u015filer de\u011fildi. \u201cBu Su\u00e7a Ortak Olmayaca\u011f\u0131z\u201d bildirisini imzalayan Bar\u0131\u015f Akademisyenleri ve farkl\u0131 muhalif \u00e7evrelerden bilim insanlar\u0131 da OHAL mekanizmas\u0131n\u0131n hedefi h\u00e2line geldi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Akademisyenler savunmalar\u0131 al\u0131nmadan \u00fcniversitelerden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, pasaportlar\u0131 iptal edildi, ba\u015fka kamu kurumlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yasakland\u0131 ve \u00e7o\u011fu \u00f6zel \u00fcniversitelerde de i\u015f bulamad\u0131. Bilimsel \u00fcretimleri, yeti\u015ftirdikleri \u00f6\u011frenciler ve meslek\u00ee ge\u00e7mi\u015fleri bir gecede de\u011fersizle\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00f6ylece OHAL, bir darbe soru\u015fturmas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak \u00fcniversiteleri siyaseten yeniden bi\u00e7imlendiren bir araca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u00dcniversitelerin kaybetti\u011fi yaln\u0131zca ihra\u00e7 edilen akademisyenler de\u011fildi; ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce, akademik \u00f6zerklik ve bilimsel g\u00fcven ortam\u0131 da a\u011f\u0131r zarar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>15 Temmuz neden mutlaka ayd\u0131nlat\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15 Temmuz\u2019un karanl\u0131kta kalan y\u00f6nleri ayd\u0131nlat\u0131lmadan toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut belirsizlik hem iktidar\u0131n resm\u00ee anlat\u0131s\u0131n\u0131 sorgulayanlar\u0131 komplo teorilerine y\u00f6neltmekte hem de darbe sonras\u0131nda ya\u015fanan hukuksuzluklar\u0131n s\u00fcrekli olarak \u201cdarbeyle m\u00fccadele\u201d gerek\u00e7esiyle savunulmas\u0131na imk\u00e2n vermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n amac\u0131 \u015funlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak olmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Darbe haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kimler ve ne zaman \u00f6\u011frendi?<\/li>\n\n\n\n<li>Hangi kurumlar hangi tedbirleri ald\u0131 veya almad\u0131?<\/li>\n\n\n\n<li>Darbe giri\u015fiminin ger\u00e7ek emir-komuta yap\u0131s\u0131 nas\u0131ld\u0131?<\/li>\n\n\n\n<li>Siyasi ve asker\u00ee sorumluluk kimlere aitti?<\/li>\n\n\n\n<li>Kritik deliller neden kamuoyuna a\u00e7\u0131klanmad\u0131?<\/li>\n\n\n\n<li>Meclis ara\u015ft\u0131rmas\u0131 neden tamamlanamad\u0131?<\/li>\n\n\n\n<li>Tasfiye listeleri ne zaman ve hangi \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re olu\u015fturuldu?<\/li>\n\n\n\n<li>Darbe eylemine kat\u0131lmayan y\u00fcz binlerce insan neden kolektif bi\u00e7imde cezaland\u0131r\u0131ld\u0131?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu sorular ancak Meclis&#8217;te b\u00fct\u00fcn partilerin temsil edildi\u011fi, ma\u011fdurlar\u0131n ve tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi, uluslararas\u0131 hukuk\u00e7ular\u0131n ve ba\u011f\u0131ms\u0131z uzmanlar\u0131n kat\u0131labildi\u011fi yeni bir ara\u015ft\u0131rma komisyonu taraf\u0131ndan cevapland\u0131r\u0131labilir. M\u0130T ve Genelkurmay d\u00e2hil b\u00fct\u00fcn kamu kurumlar\u0131 ellerindeki belgeleri komisyona sunmal\u0131; radar, kamera, telefon ve telsiz kay\u0131tlar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z adl\u00ee uzmanlarca incelenmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunun yan\u0131nda sosyal imha politikas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 da ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Somut bir su\u00e7a kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bireysel delillerle g\u00f6sterilemeyen ki\u015filerin mahk\u00fbmiyetleri yeniden incelenmeli; A\u0130HM\u2019nin Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi genel tedbirler uygulanmal\u0131; KHK ihra\u00e7lar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131lmal\u0131; beraat ve takipsizlik kararlar\u0131 b\u00fct\u00fcn idar\u00ee sonu\u00e7lar\u0131yla ge\u00e7erli olmal\u0131; pasaport, \u00e7al\u0131\u015fma ve sosyal g\u00fcvenlik haklar\u0131 iade edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sonu\u00e7 olarak, 15 Temmuz\u2019u ayd\u0131nlatmak darbecileri aklamak de\u011fildir. Darbe giri\u015fimine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakla darbe sonras\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen hukuksuzluklara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fki yoktur. Demokratik tutarl\u0131l\u0131k her ikisine de ayn\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131 durmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bug\u00fcn i\u00e7in devletin giri\u015fimden ne \u00f6l\u00e7\u00fcde haberdar oldu\u011fu, neden yeterli tedbir almad\u0131\u011f\u0131, kritik akt\u00f6rlerin neden sorgulanmad\u0131\u011f\u0131, baz\u0131 \u015f\u00fcphelilerin nas\u0131l kayboldu\u011fu ve olay\u0131n neden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir komisyon taraf\u0131ndan ara\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2l\u00e2 a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, darbe sonras\u0131nda meydana gelen sosyal imhan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bir varsay\u0131m de\u011fildir. Yakla\u015f\u0131k 130 bin kamu g\u00f6revlisinin ihra\u00e7 edilmesi, y\u00fcz binlerce ki\u015finin g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmas\u0131, 100 bini a\u015fk\u0131n tutuklama, iki milyonu a\u015fan ter\u00f6r soru\u015fturmalar\u0131 ve milyonlarca aile ferdine yay\u0131lan damgalama bu s\u00fcrecin boyutlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. A\u0130HM\u2019nin tespit etti\u011fi sistemik hukuk ihlalleri de s\u00f6z konusu ma\u011fduriyetlerin yaln\u0131zca m\u00fcnferit hatalardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sosyal imhan\u0131n sona ermesi i\u00e7in \u00f6nce onu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan temel anlat\u0131n\u0131n, yani 15 Temmuz\u2019un b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 gerekir. Ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 yaln\u0131zca ma\u011fdurlar\u0131n hakk\u0131 de\u011fildir. Darbe gecesi hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin, yaralananlar\u0131n, haks\u0131z yere su\u00e7lananlar\u0131n ve gelecek ku\u015faklar\u0131n da hakk\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019nin ihtiyac\u0131 intikam de\u011fil adalet, propaganda de\u011fil hakikat, kolektif su\u00e7lama de\u011fil bireysel sorumluluktur. On y\u0131l sonra dahi sorular cevaplanmam\u0131\u015fsa, bu sorular\u0131 sormaya devam etmek hem akademik hem ahlaki hem de demokratik bir g\u00f6revdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Mustafa Yenero\u011flu, \u201c15 Temmuz Darbe Te\u015febb\u00fcs\u00fc Hakk\u0131nda Bas\u0131n A\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d:<br><a href=\"https:\/\/www.mustafayeneroglu.com\/15-temmuz-darbe-tesebbusu-hk-basin-aciklamasi\/\">https:\/\/www.mustafayeneroglu.com\/15-temmuz-darbe-tesebbusu-hk-basin-aciklamasi\/<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Mustafa Yenero\u011flu\u2019nun Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 istatistiklerine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131, \u201c6 y\u0131lda 1 milyon 768 bin 530 soru\u015fturma\u201d:<br><a href=\"https:\/\/devapartisi.org\/parti\/e-arsiv\/yeneroglu-silahl-teror-orgutu-yarglamalarn-degerlendirdi-6-ylda-1-milyon-768-bin-530-sorusturma-baslatmak-akl-tutulmasdr\">https:\/\/devapartisi.org\/parti\/e-arsiv\/yeneroglu-silahl-teror-orgutu-yarglamalarn-degerlendirdi-6-ylda-1-milyon-768-bin-530-sorusturma-baslatmak-akl-tutulmasdr<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Anadolu Ajans\u0131, 2016\u20132025 d\u00f6nemindeki g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklama verileri:<br><a href=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/15-temmuz-darbe-girisimi\/fetonun-15-temmuzdaki-darbe-girisiminden-bu-yana-113-bin-837-zanli-tutuklandi\/3630249\">https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/15-temmuz-darbe-girisimi\/fetonun-15-temmuzdaki-darbe-girisiminden-bu-yana-113-bin-837-zanli-tutuklandi\/3630249<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya\/T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Daire karar\u0131:<br><a href=\"https:\/\/www.echr.coe.int\/w\/grand-chamber-judgment-concerning-turkiye\">https:\/\/www.echr.coe.int\/w\/grand-chamber-judgment-concerning-turkiye<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>A\u0130HM Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131 bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve karar \u00f6zeti:<br><a href=\"https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/eng-press?i=003-7756172-10739780\">https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/eng-press?i=003-7756172-10739780<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>A\u0130HM, Demirhan ve Di\u011ferleri\/T\u00fcrkiye takip karar\u0131:<br><a href=\"https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/?i=001-244217\">https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/?i=001-244217<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiserli\u011fi, OHAL d\u00f6nemindeki insan haklar\u0131 ihlalleri raporu:<br><a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/en\/press-releases\/2018\/03\/turkey-un-report-details-extensive-human-rights-violations-during-protracted\">https:\/\/www.ohchr.org\/en\/press-releases\/2018\/03\/turkey-un-report-details-extensive-human-rights-violations-during-protracted<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Venedik Komisyonu, T\u00fcrkiye\u2019de OHAL KHK\u2019lar\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015f:<br><a href=\"https:\/\/www.coe.int\/web\/venice-commission\/-\/opinion-865\">https:\/\/www.coe.int\/web\/venice-commission\/-\/opinion-865<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Human Rights Watch, akademisyenlere y\u00f6nelik tasfiyeler:<br><a href=\"https:\/\/www.hrw.org\/news\/2018\/05\/14\/turkey-government-targeting-academics\">https:\/\/www.hrw.org\/news\/2018\/05\/14\/turkey-government-targeting-academics<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Human Rights Watch, medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 ve gazetecilere y\u00f6nelik uygulamalar:<br><a href=\"https:\/\/www.hrw.org\/report\/2016\/12\/15\/silencing-turkeys-media\/governments-deepening-assault-critical-journalism\">https:\/\/www.hrw.org\/report\/2016\/12\/15\/silencing-turkeys-media\/governments-deepening-assault-critical-journalism<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>H\u00fcseyin Demirta\u015f, <em>Erdocide: The Creepiest Human Trauma<\/em>:<br><a href=\"https:\/\/books.google.com\/books\/about\/ERDOCIDE.html?id=C53pDwAAQBAJ\">https:\/\/books.google.com\/books\/about\/ERDOCIDE.html?id=C53pDwAAQBAJ<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Birle\u015fmi\u015f Milletler, Soyk\u0131r\u0131m Su\u00e7unun \u00d6nlenmesi ve Cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi hakk\u0131nda bilgi:<br><a href=\"https:\/\/www.un.org\/en\/genocide-prevention\/1948-convention\">https:\/\/www.un.org\/en\/genocide-prevention\/1948-convention<\/a><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiye\u2019nin ihtiyac\u0131 intikam de\u011fil, adalet; propaganda de\u011fil, hakikat; kolektif su\u00e7lama de\u011fil, bireysel sorumluluktur. On y\u0131l sonra dahi baz\u0131 sorular cevaplanmam\u0131\u015fsa, bu sorular\u0131 sormaya devam etmek hem akademik hem ahlaki hem de demokratik bir g\u00f6revdir. 15 Temmuz 2016\u2019n\u0131n \u00fczerinden 10 y\u0131l ge\u00e7ti. Ancak o gece ya\u015fananlar ve ard\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan kitlesel tasfiye s\u00fcreci, T\u00fcrkiye\u2019nin en \u00f6nemli hukuk, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4820,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[],"class_list":["post-4824","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/academicsolidarity.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/20260718_15Temmuz.png?fit=1448%2C1086&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4824","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4824"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4825,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4824\/revisions\/4825"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4820"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/academicsolidarity.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}