İnancın Bedeli: Alman Hükümetinin Yeni Raporunda Türkiye ve Sınır Ötesi Baskılar
İnancın Bedeli: Alman Hükümetinin Yeni Raporunda Türkiye ve Sınır Ötesi Baskılar

İnancın Bedeli: Alman Hükümetinin Yeni Raporunda Türkiye ve Sınır Ötesi Baskılar

Alman hükümetinin yeni raporu, Türkiye’deki din ve inanç özgürlüğü ihlallerini ve sınır ötesi baskıları gözler önüne sererken, inancın bedelinin ne kadar ağır olabileceğini hatırlatıyor.

  • İnandığı için cezalandırılan insanlar
  • İnancını değiştirdiği, başka bir mezhebe mensup olduğu veya hiçbir dine inanmadığı için ayrımcılığa uğrayanlar
  • Bir devletin kendi sınırları içinde baskı altına aldığı insanları yurt dışında da takip etmesi

Bunlar yalnızca otoriter rejimlerde yaşayan insanları ilgilendirmiyor. Almanya gibi demokratik hukuk devletleri için de giderek daha önemli hale geliyor.

Alman Federal Hükümeti, 18 Kasım 2026 tarihinde dünya genelindeki din ve inanç özgürlüğüne ilişkin dördüncü raporunu yayımladı (https://www.auswaertiges-amt.de/resource/blob/2811150/9cabb39c7a1e07932dcf2e12e478c4b3/261118-vierter-bericht-religionsfreiheit-data.pdf).

Rapor, 2023–2025 dönemini kapsıyor ve 30 ülkeyi ayrıntılı olarak inceliyor.

Raporun temel sonucu dünyada din ve inanç özgürlüğünün giderek daha fazla baskı altında olduğunu gösteriyor.

Din ve inanç özgürlüğü

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 18. maddesi, herkese düşünce, vicdan ve din özgürlüğü tanır. Bu hak, bir dine inanmayı, dinini değiştirmeyi, inancını açıklamayı ve hiçbir dine inanmamayı da kapsar (https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights).

Bir Sünni’nin, Alevi’nin, Hristiyan’ın, Yahudi’nin, Ezidi’nin, ateistin veya agnostiğin temel hakları aynı güvence altında olmalıdır. Hizmet Hareketi gibi dinî referansları bulunan toplulukların mensupları da bu korumanın dışında bırakılamaz.

Bu özgürlük, yalnızca insanların neye inandığını değil, inançlarını barışçıl bir biçimde yaşama hakkını da kapsar.

Rapordaki dikkat çekici tespitler

Rapor, dünyanın farklı bölgelerindeki uygulamalardan hareketle şu sorunları ortaya koyuyor:

  1. Dinî azınlıklar üzerindeki baskılar artıyor. Özellikle otoriter yönetimlerde ayrımcı yasalar, bürokratik engeller, keyfî tutuklamalar ve fiziksel saldırılar dinî toplulukları tehdit ediyor.
  2. Dinî kimlikler siyasi amaçlarla kullanılabiliyor. Devletler veya başka siyasi aktörler, dinî aidiyetleri toplumları kutuplaştırmak ve muhalif görülen grupları dışlamak amacıyla araçsallaştırabiliyor.
  3. İnanç özgürlüğü ile ifade özgürlüğü birbirinden ayrılamıyor. Bir inancın eleştirilmesinin cezalandırılması, din değiştirenlerin dışlanması veya farklı görüşlerin susturulması, temel hakları birlikte zedeliyor.
  4. Dijital baskılar giderek yaygınlaşıyor. Sosyal medya üzerinden karalama kampanyaları, tehditler, kişisel bilgilerin ifşa edilmesi ve dijital gözetim yeni baskı araçlarına dönüşüyor.
  5. Baskılar artık ülke sınırlarıyla sınırlı kalmıyor. Bazı devletler yurt dışına kaçan veya göç eden muhalifleri, gazetecileri, insan hakları savunucularını ve dinî topluluk mensuplarını da hedef alıyor.
  6. Din ve inanç özgürlüğündeki gerileme, hukuk devletindeki sorunlarla bağlantılı. Bağımsız yargının zayıflaması ve temel haklara ilişkin güvencelerin aşınması, farklı inançlara mensup kişilerin korunmasını zorlaştırıyor.

Bu tespitlerin en dikkat çekici tarafı, dinî baskının artık yalnızca ibadethanelerin kapatılması veya dinî faaliyetlerin yasaklanmasıyla sınırlı görülmemesidir. Bir insanın inancı veya kendisine atfedilen dinî kimliği nedeniyle işinden çıkarılması, tehdit edilmesi ya da sosyal hayatın dışına itilmesi de temel haklar açısından değerlendirilmelidir.

Türkiye

Raporun Türkiye’ye ayrılan 137–140. sayfalarında, olumlu ve olumsuz gelişmeler birlikte değerlendiriliyor. Bazı tarihî dinî azınlıkların mülklerinin iadesi ve ibadethanelerinin restorasyonu gibi iyileşmeler kabul edilirken, yapısal ayrımcılığın devam ettiği belirtiliyor.

Raporda özellikle şu sorunlara dikkat çekiliyor:

  • Zorunlu din eğitimi ağırlıklı olarak Sünni-Hanefi anlayışına dayanıyor ve çoğulcu standartları tam olarak karşılamıyor.
  • Aleviler ve diğer Sünni olmayan dinî topluluklar, dinî topluluk olarak tüzel kişilik tanınması konusunda sorunlarla karşılaşıyor.
  • Bazı Hristiyan toplulukları ibadethane açma, din görevlisi yetiştirme ve hukuki tanınma bakımından sınırlamalara maruz kalıyor.
  • Hristiyan, Yahudi ve Alevi topluluklarına yönelik nefret suçları sivil toplum kuruluşları tarafından bildiriliyor.
  • Kamu hizmetlerinde Sünni olmayan inançlara mensup kişilere yönelik ayrımcılık hakkında güvenilir bildirimler bulunmaktadır.
  • Hizmet (Gülen) Hareketi mensuplarına yönelik ağır devlet baskılarının 2016’dan bu yana sürdüğü belirtiliyor.

Rapora göre Türk hükümeti, Gülen Hareketi’ni terör örgütü olarak tanımlıyor ve 2016’daki başarısız darbe girişiminden sorumlu tutuyor. Hareket ise bu suçlamaları reddediyor. Alman hükümetinin raporu, hareket mensuplarının baskı altında olduğunu belirtirken, sivil toplum örgütlerinin kaçırma, kötü muamele ve işkence bildirimlerine de yer veriyor.

Türkiye’nin din ve inanç özgürlüğüne ilişkin sorunları yalnızca Hizmet Hareketi’yle sınırlı değil. Ancak bu hareketin mensuplarına yönelik uygulamalar, düşünce, örgütlenme ve din özgürlüklerinin ne kadar iç içe geçtiğini göstermesi açısından dikkat çekici.

Son on yılda Türkiye’den kaçış

15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından Türkiye’de çok sayıda insan hakkında soruşturma açıldı, kamu görevinden çıkarmalar yapıldı ve çeşitli toplumsal kesimlerden insanlar ülkeyi terk etti.

Bunların arasında Hizmet Hareketi mensupları, Kürt siyasi hareketiyle bağlantılı olduğu düşünülen kişiler, gazeteciler, akademisyenler ve diğer muhalifler bulunuyor.

Son on yılda Türkiye’yi kaç insanın terk ettiğini tam olarak bilemiyoruz ama ama Eurostat verilerine göre 2016–2025 yılları arasında yaklaşık 173.400 Türk vatandaşı Almanya’da koruma başvurusunda bulundu (https://statsray.com/de/statistik/asylantraege-tuerkei/).

Bu istatistiklerin ardında farklı hayat hikâyeleri var: mesleklerini, evlerini, sosyal çevrelerini ve bazen ailelerini geride bırakarak yeni bir ülkede yaşam kurmaya çalışan insanlar.

Almanya

Almanya, anayasal düzeni ve Avrupa insan hakları sistemi sayesinde din ve inanç özgürlüğüne güçlü hukuki güvenceler sağlayan ülkelerden biridir.

Ülkede farklı dinî toplulukların ibadet yerleri kurması, dinî ve kültürel dernekler oluşturması, eğitim ve sosyal faaliyetler yürütmesi mümkündür. İnançsızlık ve din değiştirme hakkı da korunur.

Fakat güçlü hukuki güvenceler, ayrımcılığın ve nefret suçlarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Almanya’daki antisemitik olayları belgeleyen RIAS kuruluşu, 2025 yılında ülke genelinde 8.725 antisemitik olay kaydetti (https://report-antisemitism.de/documents/17-06-26_RIAS_Bund_Jahresbericht_2025.pdf). Müslüman karşıtlığı da önemli bir sorun. CLAIM adlı sivil toplum ağı, 2024 yılında 3.080 Müslüman karşıtı olay belgeledi. Bu sayı, 2023’te kaydedilen 1.926 olaydan yaklaşık yüzde 60 daha fazlaydı (https://www.claim-organisation.de/content/uploads/2025/06/claim_lagebild25_250630_web.pdf).  

Bu rakamlar farklı kuruluşların farklı yöntemlerle topladığı verilere dayanıyor. Dolayısıyla birbirleriyle doğrudan karşılaştırılmaları doğru olmaz. Yine de ortak bir noktaya işaret ediyorlar: Bir insanın dinî kimliği nedeniyle tehdit edilmesi, aşağılanması veya saldırıya uğraması yalnızca o kişinin değil, toplumun tamamının özgürlüğünü ilgilendirir.

Almanya’da yaşayan Yahudilerin, Müslümanların, Hristiyanların ve diğer inanç mensuplarının güvenliği birbirine rakip haklar değildir. Birinin korunması diğerinin özgürlüğünü azaltmaz.

Sınır ötesi baskılar

Raporun önemli bölümlerinden biri sınır ötesi baskılar konusuna ayrılmış. Bu kavram, bir devletin kendi ülkesinden ayrılmış ve başka bir ülkede yaşayan insanları takip etmesini, tehdit etmesini, sindirmesini veya çeşitli yöntemlerle baskı altında tutmasını ifade eder.

Baskılar fiziksel saldırılar, kaçırmalar, dijital gözetim, sosyal medya kampanyaları, aile bireylerine yönelik tehditler veya uluslararası hukuki mekanizmaların kötüye kullanılması şeklinde gerçekleşebilir.

Alman hükümeti bu tür faaliyetlerin Almanya’da da yaşandığını açıkça kabul ediyor.

Türkiye açısından da bu mesele yeni değil. Berlin merkezli Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nün (SWP) Kasım 2026’da yayımlanan analizinde, Türkiye’nin özellikle 2016 sonrasında yurt dışındaki muhaliflerine yönelik faaliyetleri inceleniyor. Analiz, Hizmet Hareketi’yle bağlantılı olduğu düşünülen kişileri ve sürgündeki gazetecileri bu uygulamalardan etkilenen gruplar arasında gösteriyor (https://www.swp-berlin.org/publikation/demokratieabbau-ohne-grenzen).

2017 yılında Almanya’da DİTİB bünyesindeki bazı din görevlilerinin Gülen Hareketi’yle bağlantılı olduğu düşünülen kişiler hakkında bilgi topladığına ilişkin iddiaların kamuoyuna yansıması da bu bağlamda hatırlanmalıdır (https://www.deutschlandfunk.de/deutscher-islamverband-ditib-gibt-spionage-zu-100.html).  

Almanya bu alanda yeni adımlar atıyor. Nisan 2026’da yürürlüğe giren Alman Ceza Kanunu’nun 87a maddesi, yabancı devletler adına yürütülen belirli hukuka aykırı nüfuz faaliyetleriyle mücadele etmeyi amaçlıyor. Federal Dışişleri Bakanlığında 2025 yılında sınır ötesi baskılarla ilgilenen özel bir koordinasyon birimi de oluşturuldu.

Bu gelişmeler önemlidir. Çünkü sığınma hakkı, yalnızca bir kişinin sınırı geçmesine izin verilmesi değildir. Sığındığı ülkede korkmadan yaşaması, düşüncelerini ifade edebilmesi, inancını açıklayabilmesi ve ailesiyle güvenli bir iletişim kurabilmesi de korunmalıdır.

İnanç özgürlüğünün gerçek sınavı

Din ve inanç özgürlüğüne sahip çıkmak, yalnızca kendi inancımızı paylaşanların haklarını savunmak değildir.

Asıl sınav, düşüncelerine katılmadığımız, inançlarını benimsemediğimiz, hatta eleştirdiğimiz insanların haklarını da savunabilmektir.

Bir devletin din ve inanç özgürlüğüne saygısı, çoğunluğun inancına sunduğu imkânlarla değil, azınlıkların ve muhalif görülen toplulukların haklarını nasıl koruduğuyla da değerlendirilmelidir.

Alman hükümetinin yeni raporu bu açıdan önemli bir uyarıdır. Türkiye’deki uygulamalara dikkat çekerken, Almanya’nın kendi sınırları içindeki antisemitizm, Müslüman karşıtlığı ve sınır ötesi baskılarla mücadele sorumluluğunu da düşünmemiz gerekiyor.

Anlaşılan, Bediüzzaman Said Nursi’nin çok bilinen sözü hâlâ geçerliliğini koruyor: “Cennet ucuz değil, cehennem de lüzumsuz değil.”